Blokada cieśniny Ormuz uderza w Europę nierówno. Kto traci najwięcej?

Kluczowa dla ropy i gazu cieśnina Ormuz praktycznie stanęła.

Skutki dla Europy są bardzo różne – od lekkiego wstrząsu po poważny ból głowy.

Od końca lutego ruch tankowców przez cieśninę Ormuz niemal zamarł. To najważniejsza arteria dostaw ropy i skroplonego gazu z krajów Zatoki Perskiej. Nowa analiza pokazuje, że część państw Europy przetrwa blokadę względnie spokojnie, inne są boleśnie uzależnione od tego wąskiego morskiego gardła.

Dlaczego cieśnina Ormuz jest kluczowa dla energii

Cieśnina Ormuz łączy Zatokę Perską z otwartym oceanem. Tamtędy wypływa ogromna część światowej ropy naftowej i LNG, czyli skroplonego gazu ziemnego. Gdy Iran praktycznie zamknął ten szlak, uderzył w samą infrastrukturę globalnych dostaw energii.

Według danych cytowanych przez austriacki ośrodek Supply Chain Intelligence Institute i Complexity Science Hub w Wiedniu, ryzyko nie rozkłada się równomiernie. Kilka państw jest wyraźnie mocniej odsłoniętych na problemy w Ormuzie niż reszta kontynentu.

Blokada trwająca dłużej niż cztery tygodnie grozi spiralą opóźnień w dostawach i narastającymi zakłóceniami całych łańcuchów dostaw – ostrzegają analitycy.

Najbardziej narażeni: Wielka Brytania, Włochy i Belgia

Z zestawienia wynika, że w europejskim rankingu strat pierwsze miejsce zajmuje Wielka Brytania. W ciągu roku ściąga z państw położonych za Ormuzem towary warte około 12,9 mld dolarów. Z tego ok. 5,9 mld przypada na gaz i produkty gazowe z Kataru. Taki udział oznacza silną zależność od jednego newralgicznego szlaku.

W grupie najbardziej narażonych państw znalazły się też Włochy. Włoska gospodarka importuje z regionu Zatoki dobra warte ok. 9,8 mld dolarów rocznie. Kluczowe są tu dostawy LNG z Kataru – ok. 4,4 mld dolarów – oraz propanu za mniej więcej 3,2 mld. Oba te surowce trafiają przede wszystkim do sektora energetycznego i chemicznego.

Silnie odsłonięta jest również Belgia. Z danych cytowanej analizy wynika, że przez port w Zeebrugge do Belgii płynie co roku około 5,8 mld dolarów katarskiego LNG. Dodatkowo przez Antwerpię przechodzi wrażliwy na zakłócenia handel diamentami z Emiratów, który także może utknąć, gdy ruch w Ormuzie się dławi.

Jakie sektory odczują blokadę najmocniej

• energetyka – rafinerie, elektrownie gazowe, operatorzy sieci
• przemysł chemiczny – produkcja nawozów, tworzyw sztucznych, gazów technicznych
• logistyka i żegluga – armatorzy tankowców, operatorzy terminali LNG
• branża jubilerska i finansowa – obrót diamentami i metalami szlachetnymi

Dla tych sektorów dłuższa przerwa w dostawach oznacza nie tylko wyższe koszty, lecz także realne ryzyko ograniczenia produkcji lub czasowych przestojów.

Niemcy i Francja w lepszej sytuacji dzięki dywersyfikacji

W zestawieniu Niemcy i Francja wypadają wyraźnie spokojniej. Niemcy sprowadzają z państw uzależnionych od cieśniny towary za ok. 5,7 mld dolarów rocznie. Francja – około 8,1 mld. To wciąż duże kwoty, lecz udział tych dostaw w całym imporcie jest mniejszy niż w przypadku Włoch czy Wielkiej Brytanii.

Dużą rolę odgrywa struktura towarów. Zjednoczone Emiraty Arabskie odpowiadają za ok. 4,2 mld dolarów niemieckiego importu z regionu. Chodzi w dużej części o statki, jachty i specjalistyczne wyposażenie przemysłowe, które zwykle zamawia się z większym wyprzedzeniem. To mniej wrażliwy rodzaj dostaw niż codzienne transporty surowców energetycznych.

Mniejsze uzależnienie od jednego źródła gazu i ropy sprawia, że Berlin i Paryż mogą spokojniej patrzeć na krótkoterminowe wstrząsy w Ormuzie.

O wiele skromniejszą rolę odgrywa w niemieckim imporcie Katar – ok. 0,6 mld dolarów rocznie, głównie propan i gazy specjalne. Po kryzysie energetycznym wywołanym wojną w Ukrainie Niemcy przyspieszyły dywersyfikację dostaw, stawiając mocniej na terminale LNG na własnym wybrzeżu, energię odnawialną i wolumeny z Norwegii czy Stanów Zjednoczonych.

Porównanie wybranych państw Europy

Presja dyplomatyczna: Europa i Japonia mówią „dość”

Skala ryzyka skłoniła europejskie rządy do wspólnych działań. Niemcy wraz z Francją, Wielką Brytanią, Włochami, Holandią oraz Japonią wezwały Teheran do natychmiastowego odblokowania cieśniny. W opublikowanym oświadczeniu przywódcy domagają się zaprzestania wszelkich działań militarnych, które zagrażają swobodnemu przepływowi statków – od stawiania min po ataki dronami i rakietami.

Sygnatariusze deklarują jednocześnie gotowość zaangażowania się w ochronę szlaków żeglugowych w regionie. W praktyce może to oznaczać wzmocnione patrole morskie, lepsze zabezpieczenie konwojów tankowców i ściślejszą wymianę danych wywiadowczych, by szybciej reagować na zagrożenia.

„Jesteśmy gotowi wnieść wkład w działania, które zapewnią bezpieczny przepływ przez cieśninę” – stwierdzono w komunikacie przywódców.

Apel o wstrzymanie ataków i uruchomienie rezerw ropy

W oświadczeniu nie pojawiły się bezpośrednie odniesienia do Stanów Zjednoczonych i Izraela, które wcześniejszymi uderzeniami na terytorium Iranu rozpaliły obecny kryzys w rejonie Zatoki. Przywódcy skupiają się na szerszym przesłaniu: wzywają do całkowitego wstrzymania ataków na infrastrukturę cywilną, w tym instalacje ropy i gazu.

Rządy stoją też za decyzją Międzynarodowej Agencji Energetycznej o uruchomieniu części strategicznych rezerw ropy. To sygnał dla rynków, że państwa konsumujące energię są gotowe łagodzić ewentualne skoki cen i niedobory fizycznych dostaw. Uzgadniane są kolejne działania stabilizujące, w tym rozmowy z kluczowymi producentami o chwilowym podniesieniu wydobycia.

Co blokada Ormuzu oznacza dla gospodarek i zwykłych odbiorców

Dla przeciętnego odbiorcy konsekwencje blokady nie są na razie spektakularne. Ceny paliw i gazu reagują nerwowo, ale wpływ łagodzą rezerwy i dostawy z innych kierunków. Sytuacja zmieniłaby się, gdyby napięcie utrzymało się przez kolejne miesiące.

Dłuższa blokada mogłaby przełożyć się na:

• wyższe rachunki za energię i ogrzewanie, zwłaszcza w krajach mocno zależnych od LNG
• wzrost kosztów transportu, a w konsekwencji droższą logistykę dla przemysłu
• presję inflacyjną, gdy drożeją paliwa, nawozy, tworzywa sztuczne i inne produkty chemiczne
• opóźnienia w dostawach komponentów, maszyn i towarów masowych, co dotknęłoby fabryki w całej Europie

Dla firm znaczenie ma też niepewność. Nawet jeżeli pojedynczy ładunek dotrze z opóźnieniem tylko o kilka dni, planowanie produkcji i kontraktów staje się trudniejsze. Ekonomiści ostrzegają przed efektem domina: niewielkie przesunięcia terminów na początku łańcucha w połączeniu z napiętymi harmonogramami transportu i brakiem zapasów mogą prowadzić do przestojów w zakładach, które teoretycznie nie mają nic wspólnego z Zatoką Perską.

Dlaczego jedni są bardziej odporni, a inni bezbronni

Różnice w skali ryzyka wynikają nie tylko z aktualnego wolumenu importu, lecz także z wcześniejszych decyzji politycznych i biznesowych. Państwa, które po kryzysie gazowym z 2022 r. szybciej postawiły na dywersyfikację, odnawialne źródła energii i magazynowanie surowców, lepiej znoszą napięcia w Ormuzie.

Widać to zwłaszcza po Niemczech, które zainwestowały w terminale LNG na własnym wybrzeżu i agresywniej szukały alternatywnych kontraktów. Z kolei państwa mocno polegające na jednym kierunku – jak Włochy czy Wielka Brytania w przypadku katarskiego gazu – mają mniej przestrzeni manewru i szybciej reagują nerwowo na informacje z Ormuzu.

Z perspektywy Polski bieżąca blokada nie jest bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa energetycznego, bo główne szlaki dostaw ropy i gazu przebiegają innymi trasami. Mimo to sytuacja wpływa na ceny surowców na globalnych rynkach, a przez to pośrednio na koszty energii, paliw i wielu produktów w sklepach. W praktyce każdy kryzys w Ormuzie działa jak test odporności całego europejskiego systemu energetycznego.