Spadek po bliskim a konto w banku: nowe zasady opłat przy zamykaniu rachunku

We Francji zmieniły się przepisy dotyczące opłat bankowych po śmierci bliskiej osoby.

Dla wielu rodzin oznacza to realną ulgę finansową.

Zmiana nie wzięła się znikąd. Przez lata banki pobierały wysokie kwoty za formalności związane z zamknięciem kont zmarłego, co wywoływało ogromną frustrację spadkobierców. Teraz ustawodawca wprowadził ograniczenia: w części sytuacji opłaty znikają całkowicie, w innych muszą zostać mocno przycięte i powiązane z konkretnym limitem.

Dlaczego opłaty spadkowe wywołały taki sprzeciw

Śmierć w rodzinie wiąże się nie tylko z emocjami, ale i z biurokracją: akty zgonu, dokumenty spadkowe, kontakty z urzędami, notariuszem, pracodawcą. Do tego dochodzi jeszcze bank, który blokuje rachunki i wstrzymuje wypłaty, dopóki nie otrzyma kompletu papierów.

Przeczytaj również: Spadek, który ciąży: kiedy „darmowe” pieniądze stają się problemem

We Francji przez długi czas banki doliczały do tych czynności wysokie opłaty. Problem nagłośniono szczególnie mocno po głośnej historii z 2021 roku: rodzice, którzy stracili ośmioletnie dziecko, musieli zapłacić 138 euro tylko po to, by zamknąć dziecięce konto oszczędnościowe. Dla opinii publicznej był to symboliczny przykład chłodnej, księgowej logiki zderzonej z tragedią rodziny.

Banki pobierały opłaty nawet wtedy, gdy chodziło o bardzo proste sprawy i niewielkie kwoty – to właśnie takie sytuacje skłoniły polityków do interwencji.

Od tego skandalu rozpoczęła się praca nad zmianą przepisów. Projekt przygotowała posłanka z lewicowej opozycji, a po długich rozmowach politycznych rząd ostatecznie przyjął rozwiązanie, które ogranicza pole manewru banków.

Przeczytaj również: Prosty sposób sprawdzania gdzie naprawdę znikają pieniądze w domu

Nowa ustawa: kiedy rodzina nie płaci już nic

Od 5 maja 2025 roku we Francji obowiązują nowe zasady pobierania opłat bankowych związanych z dziedziczeniem. Kluczowa zmiana polega na tym, że w części przypadków bank ma całkowity zakaz naliczania dodatkowych kosztów.

Darmowe zamknięcie konta po śmierci dziecka

Po pierwsze, bank nie może pobierać opłat, gdy chodzi o rachunek niepełnoletniego dziecka. Jeśli rodzice po śmierci syna lub córki zamykają konto lub książeczkę oszczędnościową, cała procedura musi być dla nich bezpłatna. Ustawodawca wprost nawiązał do opisywanej wcześniej historii rodziny, która zapłaciła 138 euro – taki scenariusz ma się już nie powtórzyć.

Przeczytaj również: Prosty trik przy płaceniu rachunków który pomaga szybciej zauważyć niepotrzebne wydatki

Małe, proste spadki również bez prowizji

Druga grupa uprzywilejowana to tzw. proste sprawy spadkowe. Chodzi o sytuacje, w których:

• sprawa nie wymaga skomplikowanych ustaleń,
• kwota zgromadzona na rachunkach nie przekracza 5910 euro,
• nie ma dużej liczby różnych produktów finansowych ani sporów między spadkobiercami.

W takim wariancie bank ma obowiązek załatwić formalności bez pobierania jakiejkolwiek opłaty z tytułu tzw. kosztów spadkowych. Dotyczy to na przykład oszczędności na zwykłym koncie osobistym czy prostej lokaty, gdy suma nie jest wysoka.

Ustawa wprowadza jasne kryterium: przy prostych sprawach i stosunkowo niskich kwotach opłaty spadkowe mają zniknąć całkowicie.

Kiedy bank nadal może naliczyć opłatę

Ustawodawca nie zrezygnował z opłat w każdej sytuacji. W wielu przypadkach formalności rzeczywiście wymagają od banku więcej pracy, a sprawa ciągnie się miesiącami. W takich przypadkach instytucje finansowe zachowują prawo do wynagrodzenia za obsługę.

Przykłady bardziej skomplikowanych spadków

Większe ograniczenia dotyczą przede wszystkim osób, które zostawiają po sobie rozbudowany majątek lub powiązania finansowe. Wyższe opłaty mogą pojawić się m.in. wtedy, gdy:

• zmarły miał kredyt mieszkaniowy lub inny dług wobec banku,
• prowadził działalność gospodarczą i posiadał rachunek firmowy,
• pozostawił kilka różnych kont i produktów inwestycyjnych,
• konieczne są liczne ustalenia z notariuszem, syndykiem lub ubezpieczycielem.

W takich układach bank musi zweryfikować stan zadłużenia, zabezpieczenia, sprawdzić dokumenty od kilku różnych podmiotów. Każdy etap oznacza dodatkowe czynności administracyjne, więc ustawodawca zostawił tu przestrzeń na pobranie opłat.

Im bardziej złożona sytuacja finansowa zmarłego, tym większa szansa, że bank naliczy opłatę – ale już nie dowolnie wysoką.

Maksymalny poziom opłat: koniec z dowolnością banków

Najważniejszy element reformy dotyczy limitu. Nawet gdy bank ma prawo pobrać pieniądze za czynności spadkowe, korzysta z bardzo konkretnego wzoru. Opłata nie może przekroczyć 1 procenta środków zgromadzonych na rachunkach zmarłego – i to jeszcze w ramach dodatkowego, sztywnego pułapu określonego w rozporządzeniu.

Dzięki temu bank nie może już „zaskoczyć” rodziny rachunkiem na kilkaset euro tylko za to, że sprawdził dokumenty i przelał resztę środków na wskazane konto. Ustawa ma chronić rodziny przed sytuacjami, w których to właśnie opłaty pochłaniały znaczną część skromnego spadku.

Polskie realia: o czym warto pamiętać przy dziedziczeniu konta

Choć zmiana dotyczy Francji, temat dotyka także polskich rodzin – wielu czytelników ma bliskich za granicą, inni zwyczajnie zastanawiają się, jak to wygląda u nas. Banki w Polsce również pobierają opłaty za czynności związane z obsługą spadku, choć skala i sposób ich naliczania bywa inny w każdej instytucji.

Przy załatwianiu takich spraw warto:

• z wyprzedzeniem dopytać bank o tabelę opłat dotyczących dziedziczenia,
• zachować wszystkie dokumenty (akt zgonu, postanowienie sądu, akt poświadczenia dziedziczenia),
• porównać wysokość opłaty z realnym zakresem działań, które wykona bank,
• zapytać o możliwość obniżenia kosztów, jeśli sprawa jest bardzo prosta.

Im lepiej znamy własne prawa jako spadkobiercy, tym łatwiej unikamy nadmiernych kosztów i przeciągających się procedur.

Jak przygotować bliskich na formalności po śmierci

Zmiana prawa we Francji przypomina o czymś jeszcze: o potrzebie porządkowania spraw finansowych za życia. W praktyce wiele problemów przy spadku wynika z bałaganu: nieaktualnych pełnomocnictw, niejasnego podziału majątku czy braku rozmowy w rodzinie o pieniądzach.

Dobre praktyki, które ułatwiają życie bliskim:

• spisanie testamentu, jeśli sytuacja rodzinna jest skomplikowana,
• informacja dla zaufanej osoby, w których bankach trzymamy oszczędności,
• ograniczenie liczby nieużywanych kont i produktów finansowych,
• regularne porządkowanie dokumentów bankowych i kredytowych.

Dzięki takim krokom spadkobiercy szybciej docierają do pełnego obrazu finansów zmarłego, a bank ma mniej pracy przy ustalaniu, co właściwie wchodzi do masy spadkowej. To od razu przekłada się na krótszy czas załatwiania formalności i niższe koszty.

Nowe przepisy we Francji pokazują też pewien kierunek: coraz trudniej będzie uzasadnić bardzo wysokie opłaty za proste, rutynowe operacje wykonywane po śmierci klienta. Nawet jeśli polskie regulacje różnią się od francuskich, dyskusja o granicach opłat bankowych w takich sytuacjach zapewne będzie wracać – szczególnie kiedy kolejne państwa zaczną wprowadzać podobne limity i ochronę dla rodzin w żałobie.