Nowe prawo we Francji: niższe opłaty bankowe po śmierci bliskiej osoby

Śmierć bliskiej osoby to moment ogromnego obciążenia emocjonalnego, który dotychczas we Francji często wiązał się z dodatkowym, niespodziewanym ciosem finansowym ze strony banków. Nowe regulacje prawne kładą kres kontrowersyjnym praktykom naliczania wysokich prowizji za zwykłe czynności administracyjne po zgonie klienta. To ważny krok w stronę etycznego traktowania rodzin w żałobie, wymuszający na instytucjach finansowych większą przejrzystość i ludzkie podejście do procedur spadkowych. Zmiany te pokazują, że system bankowy może ewoluować pod wpływem społecznego sprzeciwu wobec jawnej niesprawiedliwości.

We Francji zmieniono przepisy dotyczące opłat bankowych po śmierci klienta.

Dla części rodzin oznacza to realną ulgę finansową.

Do tej pory zamknięcie konta po zmarłym krewnym mogło kosztować setki euro, doliczane przez bank w najtrudniejszym możliwym momencie. Nowa ustawa przyjęta w Paryżu ogranicza takie praktyki i wprowadza jasne limity, a w wielu sytuacjach całkowicie znosi opłaty za tzw. obsługę spadku.

Dlaczego Francja zdecydowała się zmienić zasady dziedziczenia w bankach

Impulsem do zmiany była głośna sytuacja z 2021 roku. Rodzice ośmioletniego dziecka, które zmarło, musieli zamknąć jego oszczędnościowe konto typu „livret A”. Bank naliczył im 138 euro opłaty tylko za samo przeprowadzenie formalności. Sprawa wywołała oburzenie opinii publicznej, bo rodzina nie otrzymała żadnej dodatkowej usługi – zapłaciła wyłącznie za administrację związaną ze śmiercią dziecka.

Na fali tej dyskusji jedna z deputowanych złożyła projekt ustawy ograniczającej opłaty bankowe przy dziedziczeniu. Po długich konsultacjach politycy osiągnęli porozumienie, a nowe przepisy weszły w życie 5 maja 2025 roku.

Nowe regulacje mają chronić rodziny w żałobie przed wygórowanymi kosztami i jednocześnie uporządkować zasady pobierania opłat za obsługę spadku.

Co dokładnie zmienia nowe prawo we Francji

Najważniejsza zmiana dotyczy sytuacji, gdy bliscy zmarłego chcą zamknąć jego rachunek lub prosty produkt oszczędnościowy. W wielu scenariuszach bank nie może już doliczyć żadnej prowizji związanej z dziedziczeniem.

Brak opłat dla rodziców zmarłego dziecka

Najbardziej jednoznaczne są przepisy dotyczące śmierci osoby małoletniej. Gdy umiera dziecko, rodzice nie zapłacą ani jednego euro opłaty za zamknięcie należących do niego rachunków. Chodzi przede wszystkim o popularne konta oszczędnościowe, na których rodziny odkładają pieniądze „na przyszłość”.

Oznacza to, że sytuacja z 2021 roku, kiedy od rodziców żądano 138 euro, byłaby dziś niezgodna z prawem. Bank ma obowiązek przeprowadzić procedurę bezpłatnie.

Ulgi przy prostych, niewielkich spadkach

Druga ważna kategoria to tzw. proste spadki o niewielkiej wartości. Chodzi o przypadki, gdy na rachunkach zmarłej osoby nie ma dużych kwot, nie występuje skomplikowana struktura majątku, a liczba spadkobierców i dokumentów jest ograniczona.

Jeśli suma środków objętych takim prostym spadkiem nie przekracza 5910 euro, bank nie może naliczyć żadnych opłat związanych z dziedziczeniem.

Próg 5910 euro to ustawowy limit, poniżej którego instytucja finansowa musi wykonać całą procedurę bezpłatnie. W praktyce dotyczy to dużej grupy osób starszych, które poza podstawowym rachunkiem i drobnymi oszczędnościami nie mają już większego majątku w banku.

Kiedy bank nadal może pobierać opłaty po śmierci klienta

Zmiana prawa nie oznacza całkowitego zakazu naliczania opłat za obsługę spadku. Ustawodawca zaakceptował, że przy bardziej skomplikowanych sprawach bank rzeczywiście wykonuje więcej pracy administracyjnej i może częściowo przerzucać ten koszt na klientów.

Bardziej złożone sprawy spadkowe

Instytucje finansowe zachowały prawo do pobierania opłat w przypadku dziedziczenia uznanego za złożone. Chodzi m.in. o sytuacje, kiedy:

• zmarły miał kredyt hipoteczny lub inne duże zobowiązania w banku,
• w jego imieniu prowadzone były rachunki firmowe lub zawodowe,
• pojawia się kilku spadkobierców o sprzecznych interesach,
• konieczne jest dostarczenie i weryfikacja wielu dokumentów z różnych instytucji.

W takich sprawach procedura zajmuje więcej czasu. Bank musi analizować umowy, kontaktować się z notariuszem, czasem z ubezpieczycielem, a także wykonywać dodatkowe przelewy związane ze spłatą kredytu czy podziałem środków na kilka osób.

Nowy limit: maksymalnie 1 procent wartości środków

Nawet przy złożonych spadkach opłaty nie mogą już być dowolne. Ustawa wprowadza jasny sufit: prowizja za obsługę dziedziczenia nie może przekroczyć 1 procent wartości pieniędzy zdeponowanych na rachunkach objętych spadkiem. Jednocześnie obowiązuje dodatkowy limit kwotowy, który ma zostać sprecyzowany w akcie wykonawczym.

Bank nie może wystawić rachunku wyższego niż 1 procent wartości pieniędzy po zmarłym, a szczegółowy maksymalny próg ma być ustalony rozporządzeniem.

To bardzo istotna zmiana w porównaniu z wcześniejszym stanem, gdy część instytucji żądała opłat liczonych w setkach euro za stosunkowo proste działania administracyjne. Po nowelizacji ryzyko takich praktyk znacznie spada.

Jak nowe przepisy wpływają na rodziny i sektor bankowy

Francuski rząd podkreśla, że celem ustawy jest ochrona rodzin w jednym z najbardziej obciążających emocjonalnie momentów życia. Bliscy zmarłego muszą wtedy załatwić wiele formalności: od spraw urzędowych i ubezpieczeniowych po kontakty z notariuszem i bankiem. Dodatkowe, nieprzewidziane koszty tylko zwiększały stres.

Ograniczenie opłat ma też wymiar wizerunkowy. Sektor finansowy od lat mierzy się z zarzutem, że zarabia na każdym możliwym etapie życia klienta, także w chwili jego śmierci. Jasne zasady mogą odbudować część zaufania do banków, pokazując, że wrażliwe sytuacje traktują one inaczej niż zwykłe operacje komercyjne.

Czego mogą się nauczyć z tego polscy klienci i ustawodawcy

Choć opisane zmiany dotyczą Francji, temat nie jest egzotyczny dla polskiego czytelnika. Każdy, kto miał do czynienia z formalnościami po śmierci bliskiej osoby, wie, jak łatwo w takim czasie przeoczyć ukryte opłaty lub zgodzić się na coś bez dokładnej analizy. Warto więc już zawczasu sprawdzić regulaminy banku, w którym trzymamy oszczędności, i sprawdzić, jakie zasady obowiązują przy dziedziczeniu środków.

Dobrą praktyką pozostaje także rozmowa z rodziną o sprawach finansowych – choć bywa trudna. Prosty wykaz rachunków, lokat i kredytów potrafi skrócić cały proces, a nierzadko ogranicza także koszty. Mniej czasu po stronie banku to zwykle niższe opłaty, nawet jeżeli prawo nie narzuca aż tak sztywnych limitów jak we Francji.

Warto też śledzić, jak na francuski model zareagują inne kraje Unii Europejskiej. Jeśli nowe zasady sprawdzą się w praktyce i nie sparaliżują pracy banków, podobne rozwiązania mogą prędzej czy później stać się tematem dyskusji również nad Wisłą. Dla klientów oznaczałoby to większą przejrzystość i mniejsze ryzyko niemiłej finansowej niespodzianki w momencie żałoby.