94-latek w domu opieki, raty za auto do 2027. Jak się przed tym uchronić?

94-letni kierowca trafia do domu opieki, traci możliwość prowadzenia auta, lecz raty za leasing dalej schodzą z konta co miesiąc.

Rodzina starszego mężczyzny z południa Francji przeciera oczy ze zdumienia: dziadek w wieku 94 lat, poruszający się na wózku, ma jeszcze przez kilka lat spłacać leasing na nowy samochód. Kontrakt jest szczelny, a bank i salon nie chcą słyszeć o łatwym wyjściu z umowy. Ta historia staje się ostrzeżeniem dla rodzin w całej Europie – także w Polsce.

Historia 94-latka: nowa Citroën C4 i nagła utrata samodzielności

W grudniu 2023 roku sędziwy kierowca podpisał w salonie w Salon-de-Provence umowę wynajmu długoterminowego na nową Citroën C4 z automatyczną skrzynią biegów. Auto warte było ponad 34 tysiące euro, a miesięczna rata sięgała około 700 euro. Umowa miała trwać do listopada 2027 roku.

Niedługo po podpisaniu kontraktu stan zdrowia mężczyzny gwałtownie się pogorszył. Trafił do domu opieki, porusza się na wózku i nie ma żadnych szans, aby wrócić za kierownicę. Samochód stoi bezużyteczny, ale raty leasingu nadal są naliczane, jakby nic się nie wydarzyło.

Przeczytaj również: Od 3 do 7 kwietnia przelewy staną w miejscu. Sprawdź, jak nie utknąć z płatnościami

Umowa leasingu często „nie widzi” choroby, wypadku ani starości – liczą się jedynie raty do końca kontraktu.

Wnuk seniora opisuje, że rodzina dostarczyła firmie pełną dokumentację medyczną potwierdzającą trwałą niezdolność do prowadzenia pojazdu. Próbowała odwołać się do zdrowego rozsądku sprzedawcy, który znał klienta od lat i wiedział o jego słabym stanie. Mimo to salon pozostał nieugięty.

Leasing a choroba: czego zwykle nie ma w umowie

Problem tego przypadku leży w samej konstrukcji klasycznego leasingu oraz wynajmu długoterminowego. To umowy terminowe, w których klient zobowiązuje się do płacenia rat przez określony czas, najczęściej od dwóch do pięciu lat, niezależnie od tego, co się w tym czasie wydarzy w jego życiu.

Przeczytaj również: Jak sprawdzić czy twoje wydatki na jedzenie nie są wyższe niż średnia

Dlaczego tak trudno przerwać leasing przed czasem

Organizacje konsumenckie od lat zwracają uwagę, że typowe kontrakty:

• nie przewidują automatycznego zakończenia umowy w razie choroby czy utraty sprawności,
• nie oferują łatwego „wyjścia” w przypadku spadku dochodów, przeprowadzki czy utraty prawa jazdy,
• po wcześniejszym zerwaniu mogą wymagać spłaty niemal wszystkich pozostałych rat,
• często zawierają skomplikowane zapisy o wykupie pojazdu po wysokiej, mało atrakcyjnej cenie.

W przypadku opisywanego seniora przy podpisywaniu umowy dodano kilka polis, w tym ubezpieczenia na wypadek śmierci czy niepełnosprawności. Gdy przyszło do realnej choroby, okazało się, że żadne z tych zabezpieczeń nie pozwala zatrzymać pobierania rat. Zapisy nie obejmowały takiej sytuacji lub przewidywały liczne wyłączenia.

Przeczytaj również: Mam miliony po rodzinie i czuję wstyd. Gorzka prawda o spadkach

Kupione ubezpieczenie przy leasingu nie zawsze chroni przed konsekwencjami choroby – często działa tylko w bardzo wąsko opisanych przypadkach.

Abus de faiblesse, czyli wykorzystanie słabości seniora

Rodzina 94-latka rozważa drogę prawną, argumentując, że doszło do wykorzystania słabości bardzo starego klienta. We francuskim prawie karnym funkcjonuje pojęcie przestępstwa polegającego na świadomym skłonieniu osoby zależnej, z zaburzeniami poznawczymi lub w trudnym położeniu, do zawarcia niekorzystnej umowy finansowej.

W praktyce chodzi o sytuacje, w których sprzedawca widzi, że klient jest zagubiony, nie rozumie do końca dokumentów, ma ograniczoną sprawność intelektualną albo podejmuje decyzje pod wpływem nacisku, a mimo to proponuje mu drogi produkt lub długi kontrakt.

Jakie kroki może podjąć rodzina

W takich przypadkach bliscy mogą:

W tle pojawia się pytanie, czy sprzedawca nie przekroczył granicy etycznego handlu, oferując niemal stuletniemu klientowi drogi samochód na kilka lat. Tu już nie chodzi tylko o literę prawa, ale także o zwyczajną przyzwoitość.

Co z tej historii wynika dla polskich rodzin

Choć opisywany przypadek dotyczy Francji, problemy z leasingiem seniorów są bardzo podobne w Polsce. Osoby starsze coraz częściej korzystają z nowoczesnych form finansowania – nie zawsze w pełni świadomie. W chwili podpisywania umowy czują się dobrze, ale zdrowie potrafi się załamać w ciągu kilku miesięcy.

Jak zabezpieczyć rodziców i dziadków przed taką sytuacją

Rodziny mogą podjąć kilka praktycznych działań jeszcze zanim dojdzie do podpisania jakiejkolwiek umowy na samochód:

• wspólne czytanie umowy – niech ktoś młodszy, bardziej obytny w finansach, przeanalizuje dokumenty przed złożeniem podpisu,
• sprawdzenie zapisów o chorobie i śmierci – czy umowa przewiduje jakiekolwiek rozwiązanie kontraktu bez drakońskich kosztów,
• porównanie leasingu z innymi opcjami – czasem tańszy w efekcie bywa kredyt, współwłasność czy zakup tańszego auta za gotówkę,
• ocena realnych potrzeb – czy osoba po osiemdziesiątce naprawdę potrzebuje nowego, drogiego samochodu na kilka lat,
• ograniczenie samodzielnego podpisywania złożonych umów – szczególnie, gdy pojawiają się już problemy z pamięcią lub koncentracją.

Najlepszą „polisą” dla seniora bywa nie tyle ubezpieczenie, ile czujność rodziny i rozmowa o finansach, zanim pojawią się problemy.

Na co zwracać uwagę przy leasingu w starszym wieku

Dla dojrzałych i starszych kierowców szczególnie istotne są trzy obszary: czas trwania, elastyczność zakończenia umowy oraz zakres ubezpieczenia.

Czas trwania i elastyczność kontraktu

Im osoba starsza, tym dłuższa umowa niesie większe ryzyko. Warto:

• unikać kontraktów na cztery–pięć lat u osób powyżej 75–80 roku życia,
• preferować krótszy okres najmu, nawet jeśli miesięczna rata jest nieco wyższa,
• pytać wprost o warunki wcześniejszego zakończenia: ile trzeba dopłacić, co dzieje się po utracie prawa jazdy czy w przypadku pobytu w domu opieki.

Dobrą praktyką jest też zapisanie sobie, a nawet nagranie na telefonie rozmowy z doradcą (tam, gdzie prawo na to pozwala), tak aby później móc zweryfikować obietnice dotyczące „łatwej rezygnacji”.

Ubezpieczenie od niezdolności do pracy i śmierci

Wiele salonów proponuje pakiet polis „chroniących” klienta. Trzeba dokładnie zapytać:

• kiedy dokładnie polisa zaczyna działać,
• jakie przypadki są wyłączone – np. choroby przewlekłe, otępienie, wypadki po alkoholu,
• czy ubezpieczenie faktycznie pokryje pozostałe raty, czy tylko ich część,
• czy po wypłacie odszkodowania umowa rzeczywiście się kończy.

Przypadek 94-latka pokazuje, że sam fakt istnienia „ubezpieczenia przy leasingu” nie oznacza automatycznej ochrony. Dopiero konkretne paragrafy mówią, czy senior rzeczywiście może spać spokojnie.

Gdzie szukać pomocy, gdy starsza osoba już wpadła w pułapkę

Jeśli rodzina orientuje się, że senior podpisał niekorzystny kontrakt i nie jest w stanie go realizować, nie warto czekać, aż narosną zaległości. Im szybciej pojawi się reakcja, tym większa szansa na wyjście z sytuacji bez dramatycznych konsekwencji finansowych.

Warto rozważyć kontakt z rzecznikiem konsumentów, prawnikiem specjalizującym się w prawie konsumenckim lub organizacją broniącą praw osób starszych. Czasem sama groźba sporu sądowego skłania firmę do szukania kompromisu: skrócenia umowy, przejęcia auta przez innego klienta czy zmniejszenia rat. Salonom zależy na wizerunku, a medialne opisy przypadków bardzo wiekowych klientów obciążonych wysokimi ratami nie działają na ich korzyść.

Ta głośna historia uświadamia też, jak mocno starzenie się społeczeństwa będzie testować dotychczasowe modele finansowania. Leasing tworzono z myślą o aktywnych zawodowo czterdziestolatkach, a coraz częściej korzystają z niego osoby o dekady starsze. Jeśli regulacje nie nadążą, podobnych sporów z udziałem rodzin seniorów można się spodziewać coraz więcej.