Po 4 tysiącach lat piramida w Gizie odsłania tajemnicze komory

Piramida Mykerinosa przez lata pozostawała w cieniu swoich potężnych sąsiadek – piramid Cheopsa i Chefrena. Nikt nie spodziewał się, że to właśnie ta najskromniejsza budowla kryje jedną z największych zagadek egiptologii ostatnich lat. Międzynarodowy zespół naukowców zastosował nowoczesne technologie, które pozwalają zajrzeć w głąb kamienia bez ruszania choćby jednego bloku. Efekt? Wykrycie dwóch tajemniczych komór, które mogą prowadzić do ukrytego korytarza.

Na płaskowyżu w Gizie, z pozoru najlepiej znane piramidy znów zaskakują archeologów i burzą dotychczasowe pewniki.

Najnowsze badania konstrukcji przypisywanej faraonowi Mykerinosowi wskazują, że w jej wnętrzu mogą kryć się nieznane wcześniej przestrzenie, a nawet ukryty korytarz. Wszystko dzięki technologiom, które pozwalają „zajrzeć” w głąb kamienia bez ruszania choćby jednego bloku.

Piramida, o której mówiono najmniej, nagle wysuwa się na pierwszy plan

Na tle potężnych budowli Cheopsa i Chefrena, piramida Mykerinosa zwykle pozostawała w cieniu. Jest niższa, skromniejsza w formie, a przez lata uchodziła za najlepiej zrozumianą konstrukcję na płaskowyżu w Gizie. Teraz okazuje się, że to właśnie ona może kryć jedną z najciekawszych zagadek egiptologii ostatnich lat.

Piramidę wzniesiono w czasach IV dynastii, mniej więcej ok. 2490 roku p.n.e. U jej podstawy od wschodniej strony zachował się fragment granitowego okładziny, wypolerowany i bardzo starannie spasowany na wysokość ok. czterech metrów. Ten fragment od dawna budził zaintrygowanie badaczy, bo wyraźnie przypomina strefę znanego wejścia na północnej ścianie monumentu.

W 2019 roku niezależny egiptolog Stijn van den Hoven wysunął śmiałą tezę: starannie ułożone bloki po stronie wschodniej mogą kryć kolejne wejście, o którym nikt dotąd nie wiedział. Przez kilka lat była to tylko teoria, którą trudno było zweryfikować bez ryzyka uszkodzenia konstrukcji. Sytuację zmienił międzynarodowy projekt ScanPyramids, łączący zespoły z Uniwersytetu Kairskiego i Politechniki Monachijskiej.

Jak zajrzeć do piramidy, nie dotykając kamieni

Naukowcy postanowili zbadać wschodnią fasadę piramidy metodami całkowicie nieinwazyjnymi. Zastosowali trzy rodzaje pomiarów, które w połączeniu dają bardzo precyzyjny obraz wnętrza konstrukcji:

• tomografię elektryczną – badającą, jak prąd rozchodzi się w materiale i gdzie natrafia na pustki,
• georadar – wysyłający fale w głąb konstrukcji i rejestrujący ich odbicia od różnych struktur,
• obrazowanie ultradźwiękowe – wykorzystujące fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości do wykrywania różnic w gęstości.

Te trzy zestawy danych połączono numerycznie w ramach procedury nazywanej Image Fusion, czyli cyfrowego nakładania wyników z różnych źródeł. Taka „synteza” pozwala odsiać błędy i przypadkowe zakłócenia, a wzmocnić te sygnały, które powtarzają się we wszystkich pomiarach.

W wyniku analizy zidentyfikowano dwie wyraźne, wypełnione powietrzem przestrzenie za granitową okładziną po wschodniej stronie piramidy Mykerinosa.

Według danych opublikowanych w 2025 roku w piśmie „NDT & E International”, pierwsza z nich znajduje się na głębokości ok. 1,4 metra pod powierzchnią. Ma w przybliżeniu 1,5 metra szerokości i 1 metr wysokości. Druga, mniejsza, leży płycej – ok. 1,13 metra od lica ściany – i mierzy ok. 0,9 na 0,7 metra.

Profesor Christian Grosse z Politechniki Monachijskiej, specjalista od badań nieniszczących, podkreśla, że precyzja uzyskana dzięki połączeniu trzech technologii pozwala z dużą pewnością stwierdzić: to nie naturalne pęknięcia, ale celowo uformowane przestrzenie.

Czy w piramidzie Mykerinosa faktycznie istnieje sekretny korytarz?

Sama obecność pustek nie oznacza jeszcze odnalezienia nowego korytarza, ale układ tych komór mocno na to wskazuje. Jedna z nich może stanowić przedsionek lub początek przejścia, druga – element bardziej złożonego systemu.

Sprawa nabiera innego wymiaru, jeśli przypomnieć, że zespół ScanPyramids wcześniej natrafił na ukryty korytarz w piramidzie Cheopsa. Tam również kluczowe okazało się wykorzystanie technologii zdolnych przeniknąć przez kamień, takich jak muografia, czyli rejestracja toru cząstek kosmicznych przechodzących przez masywne konstrukcje.

Coraz wyraźniej rysuje się obraz piramid jako budowli z wieloma punktami dostępu, częściowo starannie zamaskowanymi i rozmieszczonymi nie tylko na północnych ścianach.

W przypadku konstrukcji Mykerinosa dodatkową zagadką jest tzw. blok trapezowy, przykrywający jedną z wykrytych anomalii. Badania wskazują, że ma on znacznie wyższą oporność elektryczną niż otaczające go kamienie. To oznacza inną strukturę wewnętrzną lub inny rodzaj skały – być może celowo dobranej, by coś ukryć i zabezpieczyć.

Dlaczego granitowy front piramidy przyciąga tyle uwagi

Wśród trzech wielkich piramid w Gizie tylko ta przypisywana Mykerinosowi zachowała tak duży fragment granitowej okładziny. Elegancko wypolerowane bloki przy podstawie nie są przypadkową dekoracją. Badacze od dawna podejrzewali, że kryje się za nimi jakieś praktyczne uzasadnienie architektoniczne.

Nowe wyniki wskazują, że strefa ta może maskować nie tylko powierzchniowe wyrównanie fasady, lecz właśnie wlot do konstrukcji wewnętrznej. Starannie spasowane bloczki w obszarze, gdzie wykryto komory, mocno wzmacniają tę hipotezę.

Dla części archeologów to sygnał, że egipscy budowniczowie wykorzystywali dyskretną „kodowaną” architekturę: z zewnątrz fasada wygląda gładko i symetrycznie, lecz niektóre elementy – typ kamienia, sposób szlifowania, niuanse w układzie bloków – zdradzają wtajemniczonym, gdzie znajduje się przejście lub komora techniczna.

Międzynarodowy zespół i technologia na granicy archeologii i inżynierii

Za przedsięwzięciem stoi duża, zróżnicowana grupa partnerów. W projekcie uczestniczą m.in. Uniwersytet Kairski, Politechnika Monachijska, Dassault Systèmes, Instytut Dziedzictwa, Uniwersytet w Portland oraz egipska służba ds. zabytków. To połączenie kompetencji archeologów, fizyków, inżynierów materiałowych i specjalistów od symulacji komputerowych.

Zastosowane narzędzia pochodzą raczej z przemysłu i inżynierii niż z klasycznej archeologii. Tomografia elektryczna i ultradźwięki standardowo służą do badania mostów, tuneli, platform wiertniczych czy lotnisk. Teraz ta sama technologia pozwala prześwietlić budowlę sprzed ponad czterech tysięcy lat.

Piramidy pozostają niewzruszone w słońcu pustyni, natomiast arsenał narzędzi do ich badania rośnie z roku na rok i zaczyna odsłaniać elementy planu budowli, o których nikt nie podejrzewał istnienia.

Naukowcy podkreślają, że zanim ktoś odważy się na fizyczne wejście w rejon nowych pustek, trzeba jeszcze doprecyzować ich kształt i zasięg. W grę wchodzą kolejne metody obrazowania, takie jak muografia czy termografia, które pomogą określić, czy za wykrytymi komorami kryją się dalsze struktury.

Co może się kryć za ukrytymi komorami

Archeolodzy rozważają kilka scenariuszy. Jedna z opcji zakłada istnienie pomocniczego korytarza służącego w czasie budowy do wprowadzania wyposażenia grobowego, który później zasypano i zamaskowano. Możliwe jest też, że to element systemu odciążającego, który miał zabezpieczać wnętrze piramidy przed osiadaniem bloków.

Coraz głośniej mówi się jednak o bardziej „funkcjonalnym” przejściu, umożliwiającym kapłanom dostęp do określonej części wnętrza w czasie rytuałów. W takim wariancie ukrycie wejścia nie jest tylko kwestią estetyki, ale i kontroli – dostęp ma otrzymywać bardzo wąska grupa osób.

Dlaczego współczesne badania piramid tak mocno przyciągają uwagę

Piramidy w Gizie to jedne z najbardziej rozpoznawalnych zabytków na Ziemi, a jednocześnie konstrukcje, o których wiedza wciąż pozostaje zaskakująco fragmentaryczna. Każda nowa informacja o ich wnętrzu zmusza historyków do aktualizowania przyjętych modeli budowy i funkcji.

Ujawniane w ostatnich latach puste przestrzenie, dodatkowe korytarze czy anomalie w strukturze kamienia działają na wyobraźnię, bo naruszają prosty obraz piramidy jako jednej osi prowadzącej do komory grobowej. Zaczyna wyłaniać się bardziej złożony schemat – z dodatkowymi pomieszczeniami, technicznymi przestrzeniami, być może także z wąskimi przejściami przeznaczonymi tylko dla określonych osób.

Dla współczesnych badaczy to szansa na lepsze zrozumienie organizacji pracy w starożytnym Egipcie, a dla szerokiej publiczności – dowód, że nawet najbardziej znane zabytki wciąż kryją element niespodzianki. W przypadku piramidy Mykerinosa oczekiwanie jest tym większe, że konstrukcja dotąd nie była w centrum uwagi.

Ten typ badań ma jeszcze jedną zaletę: rozwija metody, które można łatwo przenieść na inne historyczne obiekty. Te same techniki mogą się przydać przy kontroli stanu katedr, zamków czy mostów bez ingerencji w ich strukturę. Archeologia spotyka się tu z inżynierią bezpieczeństwa, a zainteresowanie piramidami pośrednio wspiera ochronę całej architektonicznej spuścizny.