Za 250 mln lat kontynenty się zderzą. Europa i Afryka stworzą nowy ląd

Geolodzy przewidują, że za setki milionów lat nasza planeta będzie wyglądać zupełnie inaczej niż dziś.

Obecny układ kontynentów to tylko krótka pauza w długiej historii Ziemi.

Badania ruchów płyt tektonicznych sugerują, że za około 250 milionów lat wszystkie dzisiejsze kontynenty znów zleją się w jeden ogromny ląd. Naukowcy nazywają go roboczo nową Pangeą. W tym futurystycznym układzie dawna Francja ma znaleźć się w wyjątkowo korzystnym miejscu – na styku kilku kluczowych obszarów dawnej Europy, Ameryk i Afryki.

Nowy superkontynent: jak zmieni się mapa Ziemi

Około 200 milionów lat temu rozpadła się pierwotna Pangea, a prastary ląd rozsunął się na mniejsze fragmenty. Z nich powstały współczesne kontynenty, które wciąż się poruszają, choć w skali ludzkiego życia wydaje się to niewidoczne. Płyty tektoniczne przemieszczają się z prędkością kilku centymetrów rocznie, ale w milionach lat daje to ogromne dystanse.

Przeczytaj również: Ziemia zwalnia przez topniejące lody. Co to znaczy dla naszego czasu?

Geograf Christopher Scotese i zespół projektu PALEOMAP modelują te ruchy w czasie. Ich symulacje prowadzą do jednego wniosku: obecne oceany i kontynenty to etap przejściowy. Za 250 milionów lat ma powstać jeden wielki ląd, a dzisiejsze morza i oceany zmienią się w wewnętrzne akweny lub znikną całkowicie.

Nowy superkontynent ma połączyć dzisiejsze Ameryki, Europę, Afrykę, Azję i Australię w jeden masywny blok, otoczony rozległym oceanem.

W scenariuszu prezentowanym przez badaczy Atlantyk zaczyna się zamykać. Ameryki powoli „dopływają” do Europy i Afryki, aż w końcu stykają się z nimi na stałe. Ocean Indyjski nie znika, ale zmienia rolę: staje się rozległym, zamkniętym morzem wewnętrznym, otoczonym od północy przez złączone masy Eurazji i Afryki, a od południa przez dawne fragmenty Australii i Antarktydy.

Przeczytaj również: Meteoryt z Sahary skrywa ziarna starsze od Słońca. Naukowcy są zaskoczeni

Nowe sąsiedztwa, stare kontynenty nie do poznania

Taka przebudowa sprawi, że dobrze znane dziś regiony znajdą się obok siebie w sposób, który dziś wygląda jak fantastyka. Według szacunków geologów może dojść do takich zestawień:

• Karaiby łączą się z południową częścią Ameryki Północnej, a wyspy takie jak Kuba stają się fragmentem zwartego lądu.
• Groenlandia dokańcza swój ruch ku zachodowi i „przykleja się” do Kanady, tworząc jeden potężny blok skalny.
• Półwysep Koreański zostaje wciśnięty między Chiny a Japonię, tracąc dzisiejszą pozycję przy otwartym morzu.

Dla zwykłego obserwatora mapa nowej Ziemi byłaby w praktyce nie do rozpoznania. Dzisiejszy podział na kontynenty przestaje mieć sens – znika granica między Europą a Azją, a Afryka, Ameryki i Australia stają się po prostu fragmentami jednego gigantycznego lądu.

Przeczytaj również: Chiny budują „maszynę do zgniatania czasu i przestrzeni”. Skala robi wrażenie

Europa przesuwa się na północ, Afryka „przybliża się” do Europy

W tym długoterminowym scenariuszu dawną Francję czeka podwójny ruch. Z jednej strony dawna Europa przemieszcza się ku wyższym szerokościom geograficznym, bliżej dzisiejszego bieguna północnego. Z drugiej strony basen Morza Śródziemnego stopniowo zanika, bo płyty kontynentalne od południa i północy ściskają się jak w imadle.

Zanik Morza Śródziemnego sprawi, że dawna Europa i Afryka Północna fizycznie zderzą się ze sobą, tworząc nowy łańcuch górski i wspólny obszar lądowy.

W takim układzie dawna Francja przestaje być krajem „środkowej” Europy, a staje się częścią północnej strefy superkontynentu, stosunkowo blisko rejonów, które zastąpią dzisiejsze okolice bieguna. Jednocześnie dawne granice z Hiszpanią czy Włochami tracą znaczenie, bo dawna Europa kontynentalna stapia się z północną Afryką.

Oznacza to zupełnie nowe sąsiedztwa. Obok terenów kojarzonych dziś z Hiszpanią, Portugalią czy Włochami pojawiają się obszary dawnego Maroka, Algierii czy Tunezji. Obszar dzisiejszej Europy Południowej i północnej Afryki tworzy wspólną platformę lądową, przeciętą w przyszłości nowymi pasmami górskimi, które powstaną w miejscu dawnego morza.

Dlaczego geolodzy są tak pewni zmian?

Przewidywanie przyszłości planety w tak odległej skali czasowej opiera się na twardej geologii, a nie na spekulacjach. Naukowcy dysponują zapisami ruchów płyt z ostatnich setek milionów lat, odtwarzają dawne kontynenty i sprawdzają, w jakim tempie i kierunku poruszały się poszczególne fragmenty skorupy.

Skoro procesy, które doprowadziły do powstania dzisiejszych kontynentów, nadal trwają, modele sugerujące ich dalszy rozwój w przyszłość są logiczną kontynuacją tego samego mechanizmu.

Ekstremalny klimat nowego superkontynentu

Zmiana układu lądów oznacza również ogromne przeobrażenie klimatu. Naukowe symulacje, opublikowane m.in. na łamach prestiżowych czasopism, wskazują, że złączenie wszystkich kontynentów w jeden blok stworzy bardzo niekorzystne warunki dla życia lądowego.

Po pierwsze, wnętrze superkontynentu znajdzie się daleko od oceanów, które dziś łagodzą klimat. Zwiększy to amplitudy temperatur i sprzyja powstawaniu rozległych pustyń. Po drugie, przewidywany wzrost aktywności wulkanicznej przy granicach płyt ma wpompować do atmosfery ogromne ilości dwutlenku węgla.

Modele klimatyczne wskazują, że na większości nowego superkontynentu temperatury dzienne mogą przekraczać 40 stopni Celsjusza, a wilgotność spadnie do poziomów zagrażających przetrwaniu dużych ssaków.

W symulacjach pojawia się też inny czynnik: Słońce za 250 milionów lat będzie świecić nieco mocniej niż dziś, bo jego jasność rośnie powoli wraz z wiekiem gwiazdy. Szacunki mówią o wzroście rzędu kilku procent, co przy połączeniu z wysokim stężeniem gazów cieplarnianych i zwartym lądem tworzy trudne do zniesienia warunki.

Strefy, które mogą pozostać zdatne do życia

Nie cały superkontynent zamieni się w żarzącą się pustynię. Najlepsze prognozy mają obszary położone bliżej wysokich szerokości geograficznych, w pobliżu przyszłego bieguna. Tam klimat ma być łagodniejszy, z większą dostępnością wody i niższymi temperaturami, choć nadal wyższymi niż dzisiejsze.

Symulacje wskazują, że w tej „chłodniejszej” strefie znajdzie się m.in. dawna Francja, obok obszarów kojarzonych dziś z Portugalią, częścią Wysp Brytyjskich i fragmentami Afryki Północnej. Cały region może stać się jednym z nielicznych naturalnych refugiów dla organizmów, które przetrwają ekstremalne ocieplenie wnętrza superkontynentu.

Obszar dawnej Europy Zachodniej i północnej Afryki może zyskać funkcję klimatycznego azylu na nowej Ziemi, z relatywnie łagodnymi temperaturami i dostępem do wody.

Według części badaczy przyszłe gatunki – być może potomkowie dzisiejszych ssaków lub zupełnie inne formy życia – będą musiały migrować w stronę tych północnych i nadbrzeżnych rejonów, jeśli chcą utrzymać się przy życiu na lądzie.

Co oznacza nowa Pangea dla pojęcia „Europa” i „kontynent”

W tak odległej przyszłości obecny podział Ziemi na kontynenty traci sens. Nie będzie już wyraźnej linii oddzielającej Europę od Azji czy Afryki. Wszystkie te nazwy staną się przede wszystkim kategoriami historycznymi, używanymi przez przyszłych geologów czy archeologów do opisu dawnego układu lądów.

To ciekawy pretekst, by spojrzeć inaczej na dzisiejsze granice polityczne i geograficzne. Miejsca, które wydają się od nas bardzo odległe – jak północna Afryka czy wschodnie krańce Azji – w geologicznej skali czasu mogą znaleźć się tuż „za miedzą”. Z drugiej strony regiony dziś sąsiadujące mogą rozdzielić nowe łańcuchy górskie lub baseny morskie.

Dla współczesnego czytelnika najbardziej zaskakujące jest to, jak dynamiczny jest ląd pod stopami, choć porusza się z prędkością kilku centymetrów na rok. To właśnie ten powolny, ale nieustanny ruch odpowiada za powstawanie gór, trzęsienia ziemi i w długiej perspektywie – za kompletną przebudowę mapy.

Warto też mieć w pamięci, że opisane scenariusze są modelem, a nie sztywną przepowiednią. Kierunki dryfu płyt, tempo ruchu czy skala aktywności wulkanicznej mogą się zmieniać. Nauka stale aktualizuje prognozy wraz z nowymi pomiarami i lepszymi symulacjami komputerowymi. Niezależnie od szczegółów jedno wydaje się pewne: obecny układ kontynentów nie jest wieczny, a Ziemia za 250 milionów lat będzie miejscem nie do poznania z perspektywy dzisiejszych map.