Syberyjski mróz zbliża się do Europy. Winny arktyczny chłód z USA

Choć wydawało się, że najgorsze momenty zimy mamy już za sobą, natura przygotowała dla Europy mroźny scenariusz. Wszystko zaczęło się za oceanem, gdzie arktyczne powietrze skuło lodem Stany Zjednoczone, wywołując reakcję łańcuchową w globalnej cyrkulacji atmosferycznej. Teraz ten chłodny impuls dociera do naszych granic, niosąc ze sobą widmo siarczystych mrozów, które mogą zdominować pierwszą połowę lutego.

Do Europy zbliża się fala siarczystego chłodu, a synoptycy ostrzegają przed nagłym spadkiem temperatur i możliwymi rekordami mrozu.

Choć w wielu krajach europejskich zima wydawała się już łagodniejsza, układ pogodowy po drugiej stronie Atlantyku szykuje dla nas dość brutalne przypomnienie, że luty wciąż potrafi zaskoczyć.

Mróz ściska Stany Zjednoczone, a skutki odczujemy w Europie

W Ameryce Północnej trwa właśnie potężna fala chłodu związana z osłabieniem i „zjazdem” wiru polarnego z dalekiej Arktyki na południe. Do wielu stanów, w tym na środkowy zachód i północny wschód USA, spływa ekstremalnie zimne powietrze. Nocami temperatury lokalnie spadają tam do wartości rzędu -10, a nawet -25 stopni Celsjusza. Ziemia jest zmarznięta, śnieg leży grubą warstwą, a miejscami intensywnie dosypuje.

Przeczytaj również: Huragany przyspieszają przez człowieka. 40 lat temu już nas ostrzegano

Zimny wyż o arktycznym rodowodzie sięga obecnie coraz dalej na południe, aż w okolice Florydy i Zatoki Meksykańskiej, czyli regionów kojarzonych raczej z subtropikalnym ciepłem niż lodowatą zimą. Meteorolodzy w Stanach mówią o możliwych rekordach niskich temperatur w tych szerokościach geograficznych.

Silne ochłodzenie w Ameryce Północnej wywołuje serię zmian w cyrkulacji powietrza nad Atlantykiem, co sprzyja spływowi mrozu w stronę Europy.

Dlaczego amerykański chłód wpływa na pogodę w Europie?

Atmosfera to jeden, połączony układ. Jeśli gdzieś pojawia się ekstremalne wychłodzenie, w innym miejscu musi dojść do ruchu wyrównującego. Gdy nad kontynentem amerykańskim zimne masy powietrza spływają daleko na południe, nad Atlantykiem tworzą się bardzo głębokie układy niskiego ciśnienia. Te niże długo blokowały napływ arktycznego chłodu nad Europę Zachodnią, przynosząc tam raczej łagodniejszą, „mokrą” zimę.

Przeczytaj również: Silne ocieplenie, a potem nagły powrót zimy: meteorolodzy wskazują przybliżoną datę ochłodzenia

Według meteorologów ten układ zaczyna się zmieniać. Gdy kontrasty termiczne nad oceanem są tak silne, a niże przesuwają się i słabną, otwiera się korytarz dla kontynentalnego, suchego i mroźnego powietrza z północnego wschodu. Efektem ma być cofnięcie zimy na spory obszar Europy już na przełomie stycznia i lutego, z kulminacją chłodu w pierwszej połowie miesiąca.

Europa Wschodnia już w objęciach zimy

Najmocniej zimowe uderzenie widać na razie na wschodzie kontynentu. Nad europejskim obszarem Rosji od kilku dni trzyma silny mróz połączony z intensywnymi opadami śniegu. W Moskwie doszło do historycznego epizodu zimowego – miejscami na stacjach pomiarowych zanotowano 60–65 cm śniegu zalegającego na powierzchni. Nocą temperatura potrafi tam spaść do około -22 stopni.

Przeczytaj również: Satellity uczą się burz: wilgotna ziemia zdradza, gdzie uderzy nawałnica

Zimne, gęste powietrze zalega także nad dużą częścią Europy Środkowo-Wschodniej. Według obecnych analiz masy powietrza stopniowo przesuwają się na zachód i południowy zachód, w stronę Niemiec, Czech oraz częściowo Bałkanów.

Niemcy szykują się na siarczysty mróz

Szczególnie niepokojąco wyglądają prognozy dla naszego zachodniego sąsiada. Niemcy znajdują się dokładnie między cieplejszym, wilgotnym powietrzem znad Atlantyku a znacznie zimniejszą masą znad wschodu. Synoptycy spodziewają się, że na początku lutego dojdzie tam do „przestawienia wajchy” i przewagę zyska mroźne powietrze.

Jeden z lokalnych meteorologów ostrzega, że w Niemczech realne są spadki temperatur do około -20 stopni Celsjusza, szczególnie tam, gdzie zalega już śnieg. Świeży puch działa jak izolacja, ogranicza ogrzewanie gruntu przez promieniowanie i nocą sprzyja gwałtownemu wychładzaniu powietrza tuż nad ziemią.

Przy pokrywie śnieżnej kilkunastostopniowy mróz może rozwinąć się w ciągu jednej nocy, zwłaszcza przy bezchmurnym niebie i słabym wietrze.

Te ostrzeżenia znajdują odzwierciedlenie w modelach numerycznych, zwłaszcza w europejskim systemie ECMWF, który przewiduje bardzo zimny epizod na znacznym obszarze kraju. Dla Berlina prognozowane są wartości rzędu -10 stopni na początku lutego, z możliwością spadku w okolice -16 stopni w kolejnych dniach.

Jak może wyglądać sytuacja w regionie?

Czy Polska odczuje nadejście syberyjskiego chłodu?

Choć źródłowy materiał skupia się przede wszystkim na Francji i Niemczech, z perspektywy polskiego czytelnika kluczowe jest pytanie, na ile ta zmiana sięgnie naszego regionu. Z mechanizmów opisanych przez synoptyków wynika, że strefa największego mrozu na razie koncentruje się bardziej na wschodzie Europy i nad Niemcami. Polska leży pomiędzy tymi obszarami, więc scenariusze mogą być różne.

Modele sezonowe często wskazują, że przy takich układach barycznych nasz kraj może znaleźć się na granicy dwóch typów pogody: chłodniejszego, suchego powietrza ze wschodu oraz łagodniejszego, bardziej wilgotnego z zachodu. W praktyce oznacza to duże wahania temperatury z dnia na dzień, możliwe przelotne opady śniegu, śniegu z deszczem lub marznącego deszczu.

• na wschodzie i północnym wschodzie Polski ryzyko mroźniejszych nocy będzie wyraźniejsze,
• w centrum kraju częste mogą być skoki od lekkiego plusa w dzień do kilku stopni mrozu nad ranem,
• na zachodzie i nad morzem większe szanse na pogodę łagodniejszą, ale z częstymi opadami i silniejszym wiatrem.

Czego mogą się spodziewać mieszkańcy zachodniej Europy?

Analizowany materiał wskazuje, że stosunkowo oszczędzona w tym scenariuszu ma zostać przede wszystkim Francja. W lutym oczekuje się tam maksymalnych temperatur dochodzących do około 10 stopni, co jak na zimę jest wartością umiarkowanie komfortową. Dla Paryża prognozowane są wartości rzędu 11 stopni w pierwszych dniach miesiąca i około 9 stopni nieco później.

Najchłodniej ma być na północnym wschodzie kraju, w rejonach sąsiadujących z Niemcami, gdzie bliskość mroźnej masy powietrza z kontynentu może obniżyć temperatury. Nawet tam jednak dzienne maksima według obecnych prognoz mają oscylować w okolicach 5 stopni, co oznacza raczej chłodną, ale nie ekstremalnie zimną aurę.

Lokalizacja kraju względem głównych mas powietrza i ukształtowanie terenu sprawiają, że nawet przy silnym wychłodzeniu w Europie nie wszędzie musi dojść do siarczystego mrozu.

Jak przygotować się na możliwy podmuch syberyjskiego powietrza?

Epizody z gwałtownym napływem mrozu nie są niczym nadzwyczajnym, ale coraz częściej pojawiają się po okresach nienaturalnie wysokich temperatur. Taki kontrast zwiększa odczucie chłodu i potrafi mocno zaskoczyć. W praktyce warto zawczasu zadbać o kilka podstawowych kwestii.

• Sprawdzenie szczelności okien i drzwi, zwłaszcza w starszych budynkach.
• Kontrola instalacji grzewczej i zapasu opału lub ustawień ogrzewania miejskiego.
• Ochrona instalacji wodnych, które mogą zamarzać w nieogrzewanych pomieszczeniach.
• Przygotowanie samochodu: płyn do spryskiwaczy zimowy, akumulator w dobrym stanie, opony dostosowane do warunków.
• Ubranie warstwowe przy dłuższym przebywaniu na zewnątrz, z osłoną głowy, dłoni i szyi.

Dla osób starszych, przewlekle chorych czy małych dzieci nagłe ochłodzenie stanowi większe obciążenie. Warto śledzić komunikaty służb i lokalnych synoptyków, bo przy tego typu sytuacjach pogodowych prognozy mogą się zmieniać z dnia na dzień, zwłaszcza w kwestii intensywności mrozu i opadów śniegu.

Co oznaczają takie fale chłodu w szerszej perspektywie?

Układy związane z osłabieniem wiru polarnego często wywołują dyskusję o zmianach klimatycznych. Dla laika paradoksalnie brzmi fakt, że przy ogólnym ocieplaniu się klimatu widzimy czasem bardzo srogie, lokalne epizody zimowe. Naukowcy tłumaczą to zmianami w dynamice dużej skali – różnice temperatur między biegunem a niższymi szerokościami geograficznymi, zmiany w prądzie strumieniowym czy częstsze zakłócenia w cyrkulacji.

Każda taka fala chłodu jest też testem dla infrastruktury: od sieci energetycznych, przez transport, po zdrowie publiczne. Dla zwykłych mieszkańców sprowadza się to do jednego: warto nie traktować pojedynczych ciepłych tygodni zimą jako dowodu, że sezon się „skończył”. Atmosfera wciąż ma potencjał, by w lutym, a czasem nawet w marcu, ściągnąć nad Europę powietrze o iście syberyjskim charakterze – tak jak dzieje się teraz za sprawą chłodu, który najpierw uderzył w Stany Zjednoczone.