Podmorskie „autostrady prądu” połączą Hiszpanię z Włochami. Energetyczna mapa Europy się zmienia

Europa szykuje się do jednego z najbardziej ambitnych projektów energetycznych w swojej historii. Pod dnem Morza Śródziemnego mają powstać dwa ogromne kable wysokiego napięcia, które bezpośrednio połączą Hiszpanię z północnymi Włochami. To diametralnie zmieni układ sił w europejskiej energetyce – z kraju odciętego od reszty kontynentu Hiszpania ma stać się jednym z głównych eksporterów czystej energii.

Pod dnem Morza Śródziemnego ma powstać gigantyczna sieć kabli, która przełamie energetyczną samotność Hiszpanii i wzmocni Włochy.

Unia Europejska przygotowuje się do jednego z najbardziej ambitnych projektów infrastruktury energetycznej w swojej historii. Dwa ogromne kable wysokiego napięcia mają bezpośrednio połączyć Hiszpanię z północnymi regionami Włoch, tworząc zupełnie nowy kierunek przepływu energii na kontynencie.

Hiszpania jak energetyczna wyspa. Co ma to zmienić?

Hiszpania od lat inwestuje w fotowoltaikę i farmy wiatrowe. Słońce i wiatr dostarczają tam tak dużo prądu, że w godzinach szczytowej produkcji pojawia się problem… nadmiaru energii. Ceny potrafią spaść do zera, a nawet poniżej, bo system nie jest w stanie jej odebrać i wysłać dalej.

Główną barierą są zbyt słabe połączenia z resztą Europy. Obecne linie między Hiszpanią a Francją pozwalają przesłać zaledwie około 3 tys. MW. To mało, jeśli wziąć pod uwagę potencjał hiszpańskiej energetyki odnawialnej i potrzeby przemysłowych regionów w innych krajach.

Planowane kable między Hiszpanią a Włochami mają zmienić układ sił w europejskiej energetyce: z kraju „odciętego” od reszty Hiszpania ma stać się jednym z głównych eksporterów czystej energii.

Nowe połączenia znalazły się w projekcie dziesięcioletniego planu rozwoju sieci, przygotowywanego przez stowarzyszenie operatorów systemów przesyłowych ENTSO-E na rok 2026. To pierwszy, ale kluczowy krok, by inwestycja dostała unijną pieczątkę projektu o znaczeniu wspólnotowym i wsparcie finansowe.

Dwa gigantyczne kable: energetyczne autostrady pod Morzem Śródziemnym

Projekt zakłada budowę dwóch niezależnych połączeń prądu stałego wysokiego napięcia (HVDC), biegnących po dnie morza. To technologia pozwalająca przesyłać energię na bardzo duże odległości przy stosunkowo niewielkich stratach.

Apollo Link – największy „most energetyczny” między południem a północą

Apollo Link ma być najważniejszym elementem całej układanki. Jego moc, szacowana na 2 GW, wystarczy, by zasilić kilka milionów gospodarstw domowych. Kabel ma pracować w technologii bipolarnych linii HVDC o napięciu 525 kV. Taki standard ogranicza straty w przesyle i pozwala utrzymać wysoką stabilność przesyłu na bardzo długich odcinkach.

Cel jest prosty: stworzyć bezpośredni most między hiszpańską nadwyżką energii odnawialnej a silnie uprzemysłowioną północą Włoch. Gdy w Hiszpanii świeci słońce i wieje wiatr, prąd mógłby od razu trafiać do fabryk i miast w rejonie Mediolanu, Turynu czy Genui – bez konieczności prowadzenia go przez zator w postaci francuskiej sieci przesyłowej.

Iberia Link – rekordowa długość na dnie morza

Drugi kabel, Iberia Link, ma mniejszą moc – 1,2 GW – ale jego siłą jest długość. Planowana trasa przekracza 1 034 km, co czyniłoby go jednym z najdłuższych morskich kabli energetycznych na świecie. Tak długie połączenie wymaga bardzo precyzyjnego planowania trasy, odporności na głębiny, ruchy tektoniczne i intensywną żeglugę.

Choć jego parametry wyglądają skromniej niż w przypadku Apollo Link, oba kable razem wzięte mają stworzyć rodzaj „energetycznej autostrady” między Półwyspem Iberyjskim a włoskim rynkiem. To nie tylko przekaźnik energii, ale także pomost między dwoma ważnymi obszarami handlu energią.

Bezpieczeństwo dostaw i niższe rachunki – co zyska Europa?

Nowe połączenie to nie tylko kwestia technologii i rekordów długości. W tle kryje się dużo prostsze pytanie: ile zapłacą za prąd mieszkańcy Europy i jak bardzo będą zależni od gazu czy węgla z importu.

• w sytuacji niedoborów prądu w jednym regionie prąd może szybko popłynąć z innego
• połączone rynki lepiej wykorzystują tańszą energię odnawialną
• większa elastyczność sieci zmniejsza ryzyko przerw w dostawach
• silniejsze połączenia redukują potrzebę utrzymywania kosztownych rezerw mocy

Hiszpania, która często ma nadwyżki energii z wiatru i słońca, mogłaby sprzedawać je do Włoch w okresach wysokiego zapotrzebowania. Z kolei wysoka integracja systemów sprawia, że skrajne skoki cen – tak bolesne dla odbiorców – występują rzadziej.

Nowe kable mogą stać się jednym z narzędzi, które pomogą ustabilizować rachunki za prąd w Europie i ograniczyć rolę drogich paliw kopalnych w bilansie energetycznym.

Biurokracja, brak operatorów, ryzyko blokady. Projekt ma swoje cienie

Choć projekty przeszły do unijnego planu rozwoju sieci, ich status nadal brzmi: „w trakcie analizy”. To oznacza, że znajdują się na bardzo wczesnym etapie. Trwa sprawdzanie, czy z punktu widzenia całej Europy rzeczywiście przyniosą więcej korzyści niż kosztów. Pierwszych konkretnych decyzji można się spodziewać dopiero pod koniec 2026 roku.

Na razie połączenia nie mają pełnego wsparcia ze strony publicznych operatorów, brakuje też zatwierdzonych tras i formalnych pozwoleń środowiskowych czy budowlanych. W przeszłości podobne inicjatywy napotykały opór – zarówno lokalnych społeczności, jak i części polityków, zaniepokojonych kosztami i wpływem na krajobraz lub ekosystemy morskie.

Nawet jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, Apollo i Iberia razem zapewnią 3,2 GW nowej mocy przesyłowej. Szacunki operatorów mówią natomiast o potrzebie 10–15 GW, żeby realnie włączyć Hiszpanię w europejski rynek energii na dużą skalę. To oznacza, że omawiane kable stanowią dopiero pierwszy krok, a nie ostateczne rozwiązanie problemu.

Dlaczego UE tak mocno stawia na kable HVDC?

Klucz do całego projektu tkwi w technologii. Zwykłe linie przesyłowe prądu przemiennego dobrze sprawdzają się na lądzie przy średnich odległościach. W przypadku bardzo długich tras podmorskich stają się jednak mało efektywne. Prąd stały wysokiego napięcia HVDC lepiej znosi wielusetkilometrowy przesył i pozwala precyzyjniej sterować ilością energii, którą wysyła się z jednego końca na drugi.

Dodatkowo kable HVDC mogą działać jak „zawory bezpieczeństwa” w systemie energetycznym. W sytuacji kryzysowej operatorzy są w stanie szybko zwiększyć lub zmniejszyć przepływ, stabilizując napięcie w całej sieci. To szczególnie ważne, gdy udział niestabilnych źródeł, jak wiatr i fotowoltaika, rośnie z roku na rok.

Co to oznacza dla Polski i zwykłych odbiorców energii?

Na pierwszy rzut oka podmorskie kable między Hiszpanią i Włochami wydają się odległą historią. W praktyce mogą jednak wpłynąć także na polski rynek energii. Zwiększanie liczby połączeń transgranicznych w Europie sprawia, że ceny w poszczególnych krajach bardziej się wyrównują. Im więcej taniej energii z południa, tym mniejsza presja na wzrost cen w regionach silnie uzależnionych od paliw kopalnych.

Każde nowe „energetyczne przejście graniczne” w UE buduje też presję, by modernizować inne połączenia – w tym na osi północ–południe, ważnej dla Polski. Dla nas oznacza to zachętę do rozwijania własnych projektów interkonektorów, zarówno lądowych, jak i morskich, np. z krajami skandynawskimi czy bałtyckimi.

Warto też pamiętać, że budowa takich kabli to nie tylko infrastruktura. Za nimi idą inwestycje w porty, stocznie, statki instalacyjne, produkcję kabli i elektroniki mocy. Sektor energetyczny staje się w ten sposób jednym z motorów nowych miejsc pracy i rozwoju technologicznego – również w krajach, które nie są bezpośrednio zaangażowane w dany projekt.

Dla przeciętnego odbiorcy energia kojarzy się głównie z rachunkiem przychodzącym raz w miesiącu. Projekty takie jak podmorskie połączenie Hiszpania–Włochy pokazują jednak, że za jedną liczbą na fakturze stoi skomplikowany układ decyzji, kabli, transformatorów i rynków. Im sprawniej działa ta układanka, tym bardziej przewidywalne są koszty i tym łatwiej odejść od paliw, które napędzają zarówno kryzys klimatyczny, jak i geopolityczne napięcia.