Nowy port na dnie Morza Śródziemnego. Czy tu spoczywa Kleopatra?

To może być przełom w dwutysięcznej zagadce. Naukowcy natknęli się na zatopiony port z czasów Kleopatry zaledwie kilka kilometrów od świątyni Taposiris Magna, która od lat jest najprawdopodobniejszym miejscem jej pochówku. Odkrycie daje badaczom konkretny punkt zaczepienia w poszukiwaniach ostatniej królowej Egiptu.

Kilka kilometrów od egipskiego wybrzeża archeolodzy natknęli się na zatopiony port, który może zmienić historię ostatniej królowej Egiptu.

Znalezisko leży niedaleko świątyni Taposiris Magna, od lat wskazywanej jako najbardziej prawdopodobne miejsce pochówku Kleopatry. Teraz badacze mają wreszcie konkretny punkt zaczepienia – i nadzieję, że tysiącletnia zagadka wreszcie straci aurę tajemnicy.

Poszukiwania grobowca, które trwają od dwóch tysięcy lat

Pytanie o to, gdzie spoczywa Kleopatra VII, wraca jak bumerang od czasów starożytnych. Rzymianie chcieli pokazać ciało królowej tłumom w triumfalnym pochodzie, ale nigdy nie dostali takiej szansy. Od tej chwili jej miejsce pochówku przepadło w mrokach dziejów, a każda nowa wskazówka wywołuje poruszenie wśród historyków i miłośników starożytności.

W ostatnich latach najgłośniej mówi się o Taposiris Magna – kompleksie świątynnym położonym około 50 kilometrów od Aleksandrii. To właśnie tam egipsko‑międzynarodowe ekipy prowadzą intensywne wykopaliska, próbując połączyć rozsypane elementy układanki dotyczącej ostatnich dni królowej i jej ukochanego Marka Antoniusza.

Nowo odnaleziony zatopiony port w pobliżu Taposiris Magna może być brakującym ogniwem, które połączy świątynię, handel morski i domniemane miejsce pochówku królewskiej pary.

Zaginiony port na dnie Morza Śródziemnego

18 września 2025 r. egipskie ministerstwo turystyki i zabytków ogłosiło w mediach społecznościowych, że na dnie Morza Śródziemnego odkryto rozległe pozostałości starożytnego portu. Struktury leżą na stosunkowo niedużej głębokości, w zasięgu pracy nurków‑archeologów.

Na pierwszy rzut oka to „tylko” kolejny ślad dawnej infrastruktury handlowej. Lokalizacja sprawia jednak, że naukowcy natychmiast powiązali go z Taposiris Magna. Port znajduje się zaledwie kilka kilometrów od świątyni, a więc w bezpośrednim zasięgu ówczesnych dróg i szlaków komunikacyjnych.

Badacze przypominają, że znaczna część starożytnego wybrzeża Egiptu uległa zatopieniu wskutek trzęsień ziemi i podnoszenia się poziomu morza. Dawne molo, magazyny czy nabrzeża dziś spoczywają pod wodą. To właśnie w takich miejscach mogły ukryć się architektoniczne wskazówki prowadzące do grobowców elit, sanktuariów i pałaców.

Kathleen Martinez i trop Kleopatry

Kluczową rolę w tej historii odgrywa dominikańska badaczka Kathleen Martinez, z wykształcenia prawniczka specjalizująca się w prawie karnym, która kilkanaście lat temu całkowicie zmieniła życie i poświęciła się archeologii. Od dawna współpracuje z National Geographic przy projektach w Egipcie.

To właśnie jej zespół już w 2022 r. wskazał Taposiris Magna jako potencjalne miejsce grobu Kleopatry. W świątyni poświęconej Ozyrysowi i Izydzie znaleziono m.in. monety z wizerunkiem bogini Izydy, naczynia datowane na czasy panowania królowej oraz rozbudowany system grobowy z komorami mogącymi należeć do wysoko postawionych osób.

Zdaniem zespołu Martinez świątynia spełniała wszystkie warunki, aby stać się miejscem pochówku królowej, która uważała się za wcielenie Izydy.

Nowy port w sąsiedztwie Taposiris Magna wzmacnia tę hipotezę. Z jednej strony pokazuje, że okolica pełniła ważną funkcję gospodarczą i strategiczną, z drugiej – sugeruje, że można było tu łatwo dopłynąć z Aleksandrii. To otwiera drogę do teorii, że ciało Kleopatry i Marka Antoniusza przewieziono właśnie tą trasą, z dala od spojrzeń Rzymian.

Dlaczego akurat Taposiris Magna? Trop bogini Izydy

Kleopatra panowała w latach 51–30 p.n.e. i konsekwentnie budowała obraz siebie jako żywego wcielenia Izydy – jednej z najważniejszych bogiń egipskiego panteonu. Taposiris Magna było jednym z miejsc szczególnie związanych z jej kultem, dlatego dla królowej miało wymiar nie tylko religijny, ale też polityczny.

Archeolodzy wskazują kilka konkretnych przesłanek, które wzmacniają tę lokalizację:

• liczne artefakty z okresu panowania Kleopatry, w tym monety i naczynia rytualne,
• obecność wielu komór grobowych, część przeznaczona dla osób z elity,
• fakt, że w chwili śmierci królowej teren nie znajdował się jeszcze pod pełną kontrolą Rzymian,
• silne powiązanie kompleksu z kultem Ozyrysa i Izydy, co pasuje do wizerunku propagowanego przez Kleopatrę.

Według tej koncepcji królowa mogła wybrać Taposiris Magna jako miejsce, w którym symbolicznie połączy się z bóstwami odrodzenia i życia po śmierci. Ewentualny wspólny pochówek z Markiem Antoniuszem miałby z kolei wymiar polityczny i romantyczny zarazem – para odchodzi razem, zamiast stać się trofeum Rzymu.

Co może skrywać zatopiony port

Odnaleziony port dopiero czeka na szczegółowe badania. Nurkowie i archeolodzy muszą zinwentaryzować konstrukcje, określić ich chronologię i sprawdzić, czy wśród ruin nie skryły się:

• fragmenty inskrypcji z nazwami władców lub bóstw,
• pozostałości posągów lub płaskorzeźb,
• elementy wyposażenia związane z kultem religijnym, a nie tylko handlem,
• podziemne korytarze prowadzące od wybrzeża w stronę lądu i świątyni.

Każdy z tych śladów mógłby powiązać port z konkretną fazą panowania Ptolemeuszy i czasów Kleopatry. Naukowcy liczą, że uda się znaleźć choćby fragment tablicy fundacyjnej, która potwierdzi, że mowa o infrastrukturze używanej przez elity, a nie wyłącznie kupców.

Telewizja śledzi kolejne etapy poszukiwań

Historia poszukiwań grobowca królowej przyciąga nie tylko akademików. National Geographic przygotował dokument „Cleopatra’s final secret”, zapowiedziany na 25 września 2025 r. Produkcja ma pokazać zarówno prace w Taposiris Magna, jak i najnowsze działania pod wodą, w rejonie zatopionego portu.

Kamery towarzyszą ekipie Martinez podczas wykopalisk, skanów geofizycznych i nurkowań. Dla widzów to rzadko spotykana okazja, by zobaczyć żmudny proces badań – od pierwszego sygnału z sonaru po wyciągnięcie na powierzchnię drobnej figurki czy fragmentu kamiennej płyty.

Martinez podkreśla w wywiadach, że czuje, iż finał jest blisko i wszystko rozgrywa się teraz o czas oraz cierpliwość przy analizie nowych danych.

Jakie konsekwencje miałoby odnalezienie grobowca Kleopatry

Jeśli grobowiec rzeczywiście znajduje się w rejonie Taposiris Magna, a zatopiony port okaże się brakującym elementem w układance, stawką jest coś więcej niż spektakularny nagłówek. Naukowcy zyskaliby wyjątkową możliwość zweryfikowania źródeł rzymskich, które do tej pory kształtowały obraz Kleopatry w naszej kulturze.

Sarkofag, wyposażenie grobowe czy napisy mogłyby przynieść odpowiedzi na kilka kluczowych pytań:

• jak wyglądały ostatnie dni królowej i Marka Antoniusza,
• czy ich pochówek miał charakter królewski, czy raczej „awaryjny”, w pośpiechu,
• jak Kleopatra pragnęła być zapamiętana – jako władczyni, kapłanka Izydy, partnerka rzymskiego wodza,
• jak rozwinięty był kult Izydy w delcie Nilu pod koniec epoki Ptolemeuszy.

Dla Egiptu oznaczałoby to również nową falę turystyki kulturowej. Taposiris Magna i okoliczne wybrzeże mogłyby stać się jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju, obok piramid w Gizie i Doliny Królów. To z kolei wymagałoby delikatnej równowagi między ochroną dziedzictwa a potrzebami gospodarki.

Czego można się spodziewać po kolejnych latach badań

Prace w rejonie zatopionego portu będą wymagały zaawansowanego sprzętu – od sonarów po skanery 3D – oraz ścisłej współpracy nurków, archeologów, geologów i inżynierów. Postęp może wydawać się powolny, bo każdy centymetr osadu trzeba przeanalizować, aby nie przegapić istotnych szczegółów.

Jednocześnie naukowcy przestrzegają przed zbytnią sensacją. Nawet jeśli port okaże się związany z okresem Kleopatry, nie ma gwarancji, że grobowiec leży właśnie tam. Możliwe, że badania doprowadzą do zupełnie innego miejsca, o którym dziś nikt nie myśli. Tak czy inaczej, każde nowe znalezisko w tym rejonie dopisze kolejne linijki do historii schyłku starożytnego Egiptu.

Dla czytelników warto dodać, że pojęcie „portu zatopionego” nie oznacza pojedynczej budowli, ale cały krajobraz, który przed wiekami znajdował się nad powierzchnią wody: ulice, składy towarów, mury obronne, a czasem świątynie przy nabrzeżu. To właśnie w takich miejscach często kryją się napisy, posągi i dekoracje, które dają więcej informacji niż same mury. Każdy nowy sezon badań pod wodą może więc ujawnić nie tylko szczegóły z życia Kleopatry, lecz także codzienność ludzi, którzy żyli w cieniu jej legendy.