Niesamowity pokaz na niebie: sześć planet jednocześnie widocznych nad horyzontem

Przez kilka wieczorów na niebie wydarzy się coś, co wielu zobaczy tylko kilka razy w życiu.

W jednym kadrze pojawi się aż sześć planet.

To kosmiczne ustawienie nie potrwa długo, a najlepsze chwile mogą łatwo przejść niezauważone. Warto więc wiedzieć, kiedy wyjść z domu, w którą stronę spojrzeć i jakiego sprzętu użyć, żeby naprawdę nacieszyć się tym widokiem.

Rzadki układ planet: co dokładnie zobaczymy?

Astronomowie zapowiadają konfigurację, w której naraz będzie można dostrzec sześć planet: Merkurego, Wenus, Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna. Chodzi o sytuację, gdy wszystkie znajdują się nad horyzontem w podobnym czasie, tworząc swoistą paradę na niebie.

Takich wieczorów, gdy widocznych jest naraz cztery czy pięć planet, zdarza się trochę więcej. Sześć ciał tego typu w jednym „oknie obserwacyjnym” to już zdecydowanie bardziej pamiętny widok, zwłaszcza jeśli warunki pogodowe dopiszą, a Księżyc nie będzie nadmiernie rozjaśniał tła.

To krótkie okno, w którym zwykła lornetka lub niewielki teleskop pozwolą amatorowi zobaczyć na raz znaczną część Układu Słonecznego.

O wyjątkowości zjawiska decyduje też geometria. Planety poruszają się po różnych orbitach, z różnymi prędkościami i pod różnymi kątami względem obserwatora na Ziemi. Zgranie ich w takim czasie, żeby były widoczne kolejno w jednym obszarze nieba, wymaga naprawdę sprzyjającej konfiguracji.

Kiedy i o której godzinie wyglądać planet?

Najkorzystniejszy czas przypada w okolicach końca lutego, z kulminacją w pobliżu 28 dnia miesiąca. Nie jest to jednak „jedna noc i koniec”. Zjawisko rozciąga się na kilka wieczorów, choć z każdym dniem ustawienie i widoczność poszczególnych planet mogą się nieco zmieniać.

Najlepsza pora wieczorem

Kluczowy moment przypada między około 30 minut a godzinę po zachodzie Słońca. Słońce jest już pod horyzontem, niebo ciemnieje, ale wciąż nie jest zupełnie czarne. Właśnie wtedy kontrast między planetami a tłem jest największy, a jednocześnie te, które krążą bliżej gwiazdy, nie zdążyły jeszcze „zatonąć” w blasku zorzy wieczornej tuż przy horyzoncie.

• pierwsze 30 minut po zachodzie – szansa na złapanie Merkurego bardzo nisko nad zachodnim horyzontem,
• 30–60 minut po zachodzie – najlepszy kompromis między ciemnym niebem a wciąż widocznymi wszystkimi jaśniejszymi planetami,
• po godzinie – wygasa szansa na najniżej położone planety, ale zyskujemy ciemniejsze tło dla Jowisza, Saturna oraz bardziej odległych obiektów.

W praktyce warto ustawić sobie budzik na około 20–30 minut po lokalnym zachodzie Słońca i wyjść w teren chwilę wcześniej, żeby spokojnie przyzwyczaić wzrok do ciemności.

Gdzie patrzeć i jakich warunków szukać?

Największym wrogiem obserwatora jest sztuczne światło. Oświetlone centra miast mocno ograniczają widoczność słabszych obiektów, a także utrudniają dostrzeżenie nisko położonego Merkurego czy Saturna.

Im dalej od miejskich lamp i reklam, tym większa szansa, że oprócz jasnych planet zobaczysz też słabsze punkty – Urana i Neptuna.

Idealne miejsce na obserwacje

Szukając lokalizacji, warto spełnić kilka warunków:

• możliwie ciemne niebo – obrzeża miasta, pola, łąki, nadjeziorne pomosty,
• nisko odsłonięty horyzont na zachodzie i południowym zachodzie – bez wysokich bloków czy gęstych drzew,
• brak bezpośredniego światła w oczy – unikaj latarni, reflektorów, ruchliwej ulicy tuż obok,
• stabilne podłoże dla statywu lub teleskopu – betonowy taras, sucha ziemia, drewniany pomost.

W wielu miejscach w Polsce działają parki ciemnego nieba lub lokalne grupy miłośników astronomii. Wspólne wyjazdy z taką społecznością to dobry sposób, by przy okazji zyskać pomoc w ustawieniu sprzętu i rozpoznaniu obiektów na niebie.

Co zobaczysz gołym okiem, a gdzie potrzebny sprzęt?

Nie wszystkie z sześciu planet będą widoczne tak samo. Część bez trudu złapie gołe oko, część wymaga już lornetki lub teleskopu. Pomaga też dobra aplikacja mobilna z mapą nieba – wystarczy skierować telefon w stronę horyzontu, a aplikacja podpowie, gdzie szukać kolejnych punktów.

Gołe oko, lornetka czy teleskop?

Dla wielu osób największą atrakcją będzie samo uświadomienie sobie, że w jednym spojrzeniu widzą aż tyle planet. Do tego wcale nie potrzeba drogiego sprzętu. Wenus i Jowisza widać znakomicie bez żadnych akcesoriów – to jedne z najjaśniejszych punktów na niebie. Saturn także powinien dać się zauważyć jako spokojnie świecąca „gwiazda”, choć nie tak błyszcząca.

Uran i Neptun to już zupełnie inna liga. Bez lornetki czy teleskopu trudno je znaleźć, nawet jeśli wie się, gdzie patrzeć. Nawet niewielki teleskop pokaże je jako drobne, stonowane punkty, różniące się nieco od zwykłych gwiazd uspokojonym, nieroziskrzonym światłem.

Dlaczego takie układy planet zdarzają się rzadko?

Planety krążą wokół Słońca po różnych orbitach, z różną prędkością, a ich położenie względem obserwatora na Ziemi ciągle się zmienia. Żeby kilka z nich naraz znalazło się po tej samej stronie naszej gwiazdy i do tego w dogodnym czasie nocy, musi zadziałać kilka warunków jednocześnie.

Układ, w którym nad horyzontem i w wygodnej porze wieczorem zbiera się sześć planet, to efekt skomplikowanej gry grawitacji, geometrii i czystego przypadku.

Co ciekawe, z perspektywy kosmicznej planety wcale nie ustawiają się w idealną linię. To tylko złudzenie wynikające z tego, że patrzymy z jednego konkretnego punktu – z Ziemi. Na mapie Układu Słonecznego ich pozycje nadal tworzą duży, rozciągnięty łuk wokół Słońca, ale kierunki obserwacji z naszej planety leżą wtedy blisko siebie.

Jak się przygotować, żeby niczego nie przegapić?

Spontaniczne wyjście na balkon też ma swój urok, ale kilka prostych przygotowań znacznie zwiększa szanse na udaną obserwację. Sprawdź prognozę pogody – zachmurzenie, przejściowa mgła czy smog potrafią zepsuć najlepsze astronomiczne plany. Ustaw sobie w telefonie alarm na odpowiednią godzinę po zachodzie Słońca. Warto też wcześniej przejrzeć aplikację z mapą nieba i zanotować, w którym fragmencie horyzontu szukać Jowisza czy Wenus, bo to one staną się drogowskazem dla pozostałych planet.

Jeśli masz lornetkę, użyj jej najpierw do powolnego „przeczesania” rejonu nieba w pobliżu jasnych punktów. Wolne, spokojne ruchy pomagają wyłapać słabsze obiekty. Przy teleskopie liczy się cierpliwość i delikatne korekty ustawienia, bo planety powoli przemieszczają się na tle gwiazd w trakcie nocy.

Dla wielu osób takie noce stają się początkiem nowego hobby. Sześć planet naraz to świetny pretekst, żeby sprawdzić, czy obserwacje nieba sprawiają przyjemność. Jeśli złapiesz bakcyla, kolejne zjawiska – koniunkcje, przeloty komet, roje meteorów – staną się naturalną kontynuacją tej przygody. Zrozumiesz też lepiej, skąd biorą się mapy nieba, kalendarze zjawisk i dlaczego od wieków ludzie z uporem zadzierają głowy do góry.