Nie polowanie na pisanki, lecz walka z mrozem: co przeżywają winiarze z Burgundii

W 2024 roku wielkanocne poranki w Burgundii wyglądały inaczej niż w większości domów w Europie. Zamiast święconki i rodzinnych śniadań, tamtejsi winiarze spędzali świąteczne dni z lupami i termometrami w rękach, przechodząc rzędami krzewów winorośli. Po dwóch nocach silnego mrozu pod koniec marca nerwy zostały poddane próbie, ale tym razem region odetchnął z ulgą – to nie była powtórka z 2021 roku, kiedy wiele winnic straciło znaczną część plonu.

W Burgundii Wielkanoc nie kojarzy się z pisankami, lecz z nerwowym liczeniem zmarzniętych pąków winorośli.

Po dwóch nocach silnego chłodu pod koniec marca tamtejsi winiarze oddychają z ulgą, ale wciąż nie chowają termometrów do szuflady. To, co stało się już w winnicach, to jedno. Prawdziwy sprawdzian przyjdzie, gdy wiosenne słońce gwałtownie przyspieszy wegetację, a każdy kolejny spadek temperatury może uderzyć w przyszłe zbiory.

Mroźne noce w Burgundii: cios, lecz nie katastrofa jak w 2021 roku

Końcówka marca przyniosła w Burgundii dwie nocne fale mrozu, które od razu przywołały złe skojarzenia. W 2021 roku część tamtejszych winnic straciła znaczną część plonu, a zdjęcia świec dymnych i ognisk w rzędach krzewów obiegły media. Tym razem skala zjawiska okazała się wyraźnie mniejsza.

Winorośle nie wyszły z tej próby bez szwanku, ale nie widać spustoszenia na poziomie całych działek. Szkody występują punktowo. Najczęściej winiarze widzą pojedyncze krzewy z uszkodzonymi pąkami, zamiast zupełnie „wypalonych” plantacji. Mocniej oberwała zazwyczaj odmiana chardonnay, która rusza z wegetacją szybciej niż pinot noir, więc w chwili chłodu była bardziej zaawansowana.

W pierwszych oględzinach rzadko pada informacja o stratach sięgających połowy pąków w jednej parceli, a i takie przypadki nie są normą. Mówiąc wprost: to bolesny epizod, lecz nie dramat w skali całego regionu. W Burgundii każdy wczesnowiosenny epizod pogodowy może jednak w kilka godzin zmienić prognozy dla całego rocznika.

Winiarze mówią dziś o „mocnym ostrzeżeniu”, nie o powtórce z czarnego scenariusza sprzed kilku lat. Uspokajają, ale bez cienia samozadowolenia.

Dlaczego winnice Côte-d’Or poradziły sobie lepiej niż inne regiony

W centrum uwagi znajduje się departament Côte-d’Or, serce wielu słynnych burgundzkich apelacji. Tamtejsza sytuacja różni się od tego, co przeżyły Chablis czy szampańskie winnice. W tych dwóch obszarach termometry pokazały niższe wartości, a sygnały o stratach są znacznie poważniejsze.

Istotne jest też, z jakim rodzajem zimna mieli do czynienia winiarze. Specjaliści rozróżniają dwa główne typy:

• mróz adwekcyjny – związany z napływem bardzo zimnej masy powietrza, często przy wietrze,
• mróz radiacyjny – pojawia się podczas bezchmurnej, spokojnej nocy, gdy ziemia silnie wypromieniowuje ciepło.

Najgroźniejsza jest sekwencja, kiedy oba typy następują po sobie. Tym razem Côte-d’Or uniknęło najcięższego wariantu. Winiarze ograniczyli straty, korzystając z doświadczeń poprzednich lat i prawdopodobnie też z faktu, że powietrze nie było tak skrajnie zimne jak w innych częściach kraju.

Cała sytuacja przypomina o jednym: winorośl znosi wiele, lecz w chwili, gdy dopiero wychodzi z zimowego spoczynku, każdy nieprzewidziany spadek temperatury oznacza realne ryzyko utraty części plonu.

Najbardziej wrażliwe miejsca: pagórki, wyżej położone działki i wilgoć

Pierwsze, wyraźne ślady uszkodzeń zbierają się głównie z obszarów, które winiarze dobrze znają jako „trudniejsze”. Mowa o takich strefach jak châtillonnais, wyżej położone partie Burgundii czy winnice wokół miejscowości Nolay. Właśnie tam kilka czynników zagrało przeciwko pąkom.

W górnych partiach stoków 26 marca spadł śnieg, który dodatkowo wzmocnił efekt chłodu. W okolicach Nolay tuż przed pierwszą mroźną nocą spadło kilka milimetrów deszczu. Pąki stały się wilgotne, a to stan, którego plantatorzy szczególnie się obawiają. Zamarzająca woda uszkadza delikatne tkanki znacznie szybciej niż suchy mróz.

W niektórych słabiej przewietrzanych zakątkach winnic pąki zaczęły przybierać rdzawy odcień. Na pierwszy rzut oka wygląda to jak pewna strata, ale dopiero przecięcie pąka pokazuje prawdę: część z nich jest w środku nadal zielona, a więc żywa, inne natomiast całkowicie wyschnięte.

Ostateczna ocena skutków wymaga czasu. Winiarze potrzebują kilku, a czasem kilkunastu dni, aby przekonać się, ile z pozornie porażonych pąków zdoła się jeszcze odbudować.

Groźba nadejdzie z ciepłem: redres temperatur i błyskawiczny rozwój pędów

Paradoks obecnej sytuacji polega na tym, że to nie same mroźne noce budzą dziś największy strach. Po około dziesięciu dniach spowolnionego wzrostu winorośli prognozy zapowiadają gwałtowne ocieplenie. Średnie temperatury mają sięgnąć około 15 stopni, a w najcieplejszych momentach nawet powyżej 20.

Dla krzewów to sygnał do przyspieszenia. Pąki ruszą z kopyta, zaczną się rozwijać liście i zalążki kwiatostanów. W języku specjalistów poszczególne etapy tego procesu nazywa się stadium fenologicznym. Przeciwności pogodowe działają inaczej, gdy winorośl „śpi”, inaczej, gdy już intensywnie rośnie.

Im dalej winorośl dojdzie w rozwoju, tym mocniej reaguje na każdy kolejny atak chłodu. Mniejszy spadek temperatury może wtedy wywołać większe szkody niż wcześniejszy, silniejszy mróz.

W praktyce oznacza to, że prawdziwe nerwy mają dopiero nadejść. Gdy młode, soczyste pędy rozwiną się po serii ciepłych dni, nawet lekki nawrót nocnego mrozu urasta do rangi zagrożenia dla całych fragmentów winnic.

Co dziś robią winiarze: lupy, sekatory i aplikacje pogodowe

Nadchodzące dni staną się dla burgundzkich plantatorów okresem gęstych oględzin. Najpierw trzeba sprawdzić, które pąki faktycznie zginęły, a które mają szansę dać nowy pęd. To wymaga niemal pracy „chirurgicznej”: nacinania i oglądania wnętrza, oceny koloru tkanek, śledzenia reakcji rośliny.

Szczególną uwagę winiarze poświęcają wczesnym parcelom w prestiżowych strefach, jak okolice Beaune czy Nuits. To miejsca, gdzie krzewy startują na wiosnę wyjątkowo szybko, korzystając z ekspozycji stoków i ciepłych gleb. Ich przewaga w wegetacji łatwo zamienia się w słabość, gdy przychodzi nieprzewidziany przymrozek.

Dane meteorologiczne stają się dla producentów niemal tak samo ważne jak narzędzia w piwnicy. Aplikacje, lokalne stacje pogodowe, sieci czujników – każdy stopień w dół lub w górę może oznaczać decyzję o instalowaniu świec grzewczych, rozpalaniu ognisk czy odpuszczeniu interwencji.

Cichy wróg: filowanie i spadek liczby gron

Nie wszystkie skutki wiosennego chłodu widać od razu w postaci zmarzniętych pąków. Plantatorzy i doradcy techniczni boją się jeszcze jednego zjawiska, określanego fachowo jako filowanie. Chodzi o zaburzenie w rozwoju inflorescencji, czyli przyszłych gron.

W przedłużonym, chłodnym okresie część kwiatostanów tworzy się nieprawidłowo. Zamiast zwartej, dobrze rozwiniętej struktury, roślina wypuszcza słabsze, wydłużone grona z mniejszą liczbą kwiatów. W rezultacie finalny zbiór bywa niższy, choć na pierwszy rzut oka krzew wygląda zdrowo.

Specjaliści przypominają, że duża część przyszłego plonu decyduje się bardzo wcześnie. Szacuje się, że około 40 procent potencjału zbioru kształtuje się między momentem pękania pąków a rozwinięciem pierwszych liści. Jeśli właśnie wtedy krzew trafia na serię chłodnych dni i nocy, skutki mogą ujawnić się dopiero przy jesiennych zbiorach.

Mniej gron na jednym krzewie to nie tylko mniejsza ilość wina. Zmienione proporcje w całej parceli wpływają na równowagę stylu rocznika – od koncentracji po świeżość.

Wielkanoc wśród krzewów: zamiast koszyka na jajka – latarka i termometr

W czasie, gdy większość Europejczyków szykuje święconkę i planuje rodzinne śniadania, burgundzcy winiarze spędzają świąteczne poranki w rzędach krzewów. Ich świąteczną dekoracją stają się raczej wczesne listki winorośli niż barwione jajka. To codzienny, mało spektakularny rytuał, który jednak przesądza o jakości butelek, jakie za kilka lat trafią na półki sklepów i do kart winnych.

Region na razie uniknął scenariusza, który mógłby przekreślić cały rocznik. Nie ma obrazów dramatycznie zniszczonych winnic, są natomiast liczne, drobniejsze straty i niepewność co do tego, jak zareaguje winorośl na nadchodzące ciepło. Napięcie nie opada, bo doświadczeni producenci wiedzą, że wiosna lubi płatać figle właśnie wtedy, gdy człowiek zaczyna się uspokajać.

Co oznacza to dla miłośników burgundzkich win

Dla konsumentów skutki obecnych wydarzeń nie będą widoczne od razu. Aktualne butelki na półkach pochodzą z wcześniejszych roczników. Jeśli skala strat pozostanie umiarkowana, wpływ na dostępność czy ceny rocznika 2024 może ograniczyć się do delikatnych różnic. Przy poważniejszym spadku plonów ceny mogą pójść w górę, zwłaszcza w najbardziej prestiżowych apelacjach, gdzie każda butelka i tak ma wielu chętnych.

Warto pamiętać, że niskie zbiory nie zawsze oznaczają gorszą jakość. Czasem mniejsza liczba gron przekłada się na większą koncentrację smaku, choć w tym roku chłodny początek sezonu może zmienić proporcje między dojrzałością a świeżością. Ostateczny efekt poznamy dopiero po winobraniu i pracy w piwnicach.

Mrozy a przyszłość winiarstwa: od świec w winnicy po nowe odmiany

Zmieniający się klimat sprawia, że wiosenne epizody chłodu, przeplatane coraz cieplejszymi falami, pojawiają się częściej. Burgundzkie doświadczenia są ważną lekcją także dla innych regionów, w tym dla rozwijających się obszarów winiarskich w Polsce. Plantatorzy uczą się nowych metod ochrony – od tradycyjnych ognisk i świec parafinowych, przez systemy zraszania, aż po wiatraki mieszające masy powietrza.

Równolegle toczy się dyskusja o doborze odmian i podkładek bardziej odpornych na wahania temperatur, a także o sposobach prowadzenia krzewów. Im więcej takich chłodnych epizodów, tym częściej pojawia się pytanie, czy klasyczne schematy uprawy wystarczą na najbliższe dekady. Burgundia, jako region o ogromnej renomie i długiej historii, staje się w tym sensie swoistym laboratorium, na które patrzą winiarze z całej Europy.