Asteroida Apophis minie Ziemię w 2029 roku. Europa szykuje naukową ofensywę

Za trzy lata ogromna asteroida przeleci bliżej Ziemi niż część satelitów. Naukowcy już dziś traktują ten moment jak kosmiczne laboratorium.

Chodzi o Apophis – obiekt, który jeszcze kilkanaście lat temu wzbudzał strach jako potencjalne zagrożenie z kosmosu. Teraz stał się celem wyścigu badawczego, w którym wyjątkowo prym ma szansę przejąć Europa, a nie NASA.

Apophis: kiedy przelot i jak blisko znajdzie się Ziemi

Asteroida Apophis po raz pierwszy przyciągnęła uwagę astronomów w 2004 roku. Wstępne obliczenia sugerowały, że istnieje realne prawdopodobieństwo zderzenia z Ziemią w 2029 roku. Z czasem, dzięki dokładniejszym pomiarom, ryzyko kolizji wykluczono, ale obiekt wcale nie przestał być interesujący.

Przelot nastąpi 13 kwietnia 2029 roku. To piątek, co samo w sobie będzie wodą na młyn dla fanów teorii spiskowych, ale liczby są dużo ciekawsze niż kalendarz.

Przeczytaj również: Tak może wyglądać Ziemia za 250 mln lat. Francja w zaskakującym miejscu

32 tysiące kilometrów to bliżej niż orbity wielu satelitów telekomunikacyjnych i nawigacyjnych. W skali kosmicznej Apophis niemal „prześlizgnie się” po naszej planecie. Jednocześnie orbita zostanie mocno zakrzywiona przez grawitację Ziemi, więc po przelocie jej tor lotu będzie wymagał nowych, bardzo dokładnych pomiarów.

Przelot Apophisa w 2029 roku to najbliższe na taką skalę zbliżenie dużej asteroidy do Ziemi, o którym wiemy z wyprzedzeniem i które możemy systematycznie śledzić.

Dlaczego Europa ma szansę wyprzedzić NASA

Do tej pory to amerykańska agencja kosmiczna zazwyczaj wyznaczała tempo badań asteroid. Misje takie jak OSIRIS-REx czy DART były głośne w mediach i wyznaczyły nowe standardy podejścia do obrony planetarnej. Tym razem rośnie rola europejskich instytutów i agencji.

Przeczytaj również: Amerykanie chcą zbudować reaktor jądrowy na Księżycu przed 2030 rokiem

Europejscy naukowcy pracują nad koncepcją misji, która ma wystartować kilka lat przed 2029 rokiem i dotrzeć w okolice Apophisa jeszcze przed jego przelotem obok Ziemi. Dzięki temu będą mogli porównać szczegółowe dane „sprzed” i „po” spotkaniu z naszą planetą.

• Start przed NASA: plany zakładają, że europejski statek kosmiczny znajdzie się przy asteroidzie, zanim amerykańskie sondy rozpoczną systematyczne badania z bliska.
• Okno czasowe: w praktyce oznacza to kilka miesięcy przewagi, które dla nauki mają ogromne znaczenie.
• Silne zaplecze naukowe: w projekt zaangażowane są obserwatoria i ośrodki badawcze z wielu krajów Europy, w tym z Polski.

Dla europejskich agencji kosmicznych to szansa na wzmocnienie pozycji w obszarze, który będzie kluczowy w kolejnych dekadach: monitorowanie i analiza obiektów bliskich Ziemi, nazywanych skrótowo NEO.

Przeczytaj również: Michel Platini w roli szefa Marsylii? Odpowiedź nie pozostawia złudzeń

Co naukowcy chcą zbadać podczas przelotu

Apophis traktuje się jak kosmiczne laboratorium do testowania teorii o powstawaniu i ewolucji asteroid. W planach znajduje się cały zestaw pomiarów, a część z nich wymaga obecności sondy w bezpośrednim sąsiedztwie obiektu.

Skład i struktura wewnętrzna

Kluczowe pytanie brzmi: z czego dokładnie zbudowany jest Apophis i jak wyglądają jego wnętrza. Asteroidy mogą być masywną bryłą skał, zbitkiem odłamków utrzymywanych słabą grawitacją albo czymś pośrednim. Każdy wariant ma znaczenie zarówno dla nauki, jak i dla przyszłych planów obrony planetarnej.

Instrumenty pokładowe mają zmierzyć m.in.:

• gęstość asteroidy,
• rozmieszczenie masy (czy jest „pusta” w środku),
• skład mineralny powierzchni,
• właściwości termiczne gruntu.

Jak Ziemia zmieni Apophisa

Tak bliski przelot w polu grawitacyjnym naszej planety może wywołać w asteroidzie konkretne zmiany. Dotyczy to nie tylko orbity, ale także samej powierzchni.

Naukowcy spodziewają się, że siły pływowe Ziemi mogą naruszyć powierzchnię Apophisa, wywołać osuwiska regolitów i lekko zmienić kształt obiektu.

Europejska misja ma zmierzyć:

• zmiany rotacji po przelocie,
• ewentualne pęknięcia i przesunięcia bloków skalnych,
• nowe ślady na powierzchni, świadczące o „przemeblowaniu” materiału.

Dla nauki o asteroidach to sytuacja niemal idealna: rzadko zdarza się, że można obserwować w czasie rzeczywistym, jak duże ciało reaguje na silne zaburzenie grawitacyjne.

Bezpieczeństwo Ziemi: czy jest się czego bać

Najczęściej zadawane pytanie brzmi oczywiście: czy Apophis może uderzyć w Ziemię? Na podstawie obecnych danych astronomowie mówią jasno: w 2029 roku – nie. Przelot, choć bardzo bliski, nie skończy się zderzeniem.

Inna sprawa to dalsza przyszłość. Orbita asteroidy po przejściu w pobliżu Ziemi ulegnie zmianie. Aby policzyć ją z odpowiednią dokładnością, potrzebne są dane z wielu teleskopów i sond, a na ich podstawie można zaktualizować prognozy na kolejne dziesięciolecia.

Im więcej wiemy o dokładnym torze lotu i strukturze Apophisa, tym lepiej można zaplanować ewentualne działania obronne, jeśli w odległej przyszłości jakiś obiekt o podobnych parametrach zacznie zbliżać się w niebezpieczny sposób.

Scenariusz zderzenia obiektu tej wielkości z Ziemią byłby lokalnie katastrofalny – mamy do czynienia z bryłą setki metrów średnicy. Energia uderzenia wystarczyłaby do zniszczenia obszaru wielkości dużej aglomeracji i wywołania poważnych skutków regionalnych. Właśnie dlatego Apophis jest traktowany jako modelowy przypadek w treningu obrony planetarnej.

Europa, NASA i reszta świata: kosmiczna współpraca czy wyścig

Choć dużo mówi się o „wyprzedzeniu NASA”, w praktyce w badaniach Apophisa raczej zapowiada się intensywna współpraca niż twardy wyścig. Europejskie i amerykańskie projekty są ze sobą powiązane wymianą danych, wspólnymi zespołami i podobnymi instrumentami badawczymi.

Europa, dysponując wcześniejszym dostępem do asteroidy, może jednak postawić kilka własnych akcentów. Dla agencji takich jak ESA to okazja, by udowodnić, że potrafią samodzielnie planować złożone misje do obiektów bliskich Ziemi i utrzymywać sondy w ich sąsiedztwie przez długi czas.

Równocześnie na Ziemi do przelotu szykują się setki teleskopów. W obserwacje mają włączyć się nie tylko zawodowe obserwatoria, ale także sieci astronomów amatorów. Dane z takich kampanii uzupełnią obrazy z sond i pozwolą zrekonstruować dokładny tor przelotu oraz zmiany jasności obiektu.

Co to oznacza dla obrony planetarnej i zwykłych ludzi

Apophis stanie się poligonem do testowania procedur, które w przyszłości mogą uratować naszą cywilizację przed realnym zagrożeniem. Misje do asteroid uczą inżynierów, jak precyzyjnie nawigować w pobliżu małych ciał, jak mierzyć ich właściwości i jak ewentualnie wpływać na ich ruch.

Dla przeciętnego mieszkańca Ziemi przelot będzie ciekawostką, którą da się śledzić w mediach i w transmisjach z teleskopów. W niektórych regionach świata Apophis może być widoczny gołym okiem jako szybko przemieszczający się punkt na niebie. Astronomowie spodziewają się, że zainteresowanie opinii publicznej będzie spore, bo rzadko mamy do czynienia z obiektem tej wielkości przechodzącym tak blisko.

Warto przy tej okazji lepiej zrozumieć, czym są obiekty bliskie Ziemi i jak działa system ich monitorowania. Na orbicie wokół Słońca krążą setki tysięcy skał różnej wielkości, a katalog znanych obiektów wciąż rośnie. Im doskonalsze teleskopy i detektory, tym szybciej udaje się wychwycić mniejsze i bardziej odległe asteroidy.

Apophis działa tu trochę jak „latarka” skierowana na cały obszar badań NEO. Przyciąga uwagę polityków, mediów i opinii publicznej, co ułatwia finansowanie kolejnych projektów. A te projekty przekładają się nie tylko na bezpieczeństwo, ale też na rozwój technologii, które później trafiają do innych sektorów – od telekomunikacji po zaawansowaną robotykę.

Z perspektywy Europy to z kolei moment, gdy można pokazać, że kontynent jest w stanie nie tylko reagować na inicjatywy z zewnątrz, ale samodzielnie planować ambitne misje. Jeśli europejska sonda rzeczywiście dotrze do Apophisa przed amerykańskimi, 13 kwietnia 2029 roku może przejść do historii nie tylko jako dzień spektakularnego przelotu, ale też jako punkt zwrotny w kosmicznych ambicjach Starego Kontynentu.