Arabia Saudyjska hamuje budowę gigantycznego „sześcianu” w Rijadzie

Budowa Mukaab – ogromnego, kubicznego budynku planowanego jako nowa ikona Rijadu – została wstrzymana, a ambitne terminy przesunięto o całe lata. To wyraźny sygnał, że nawet kraj z takimi rezerwami jak Arabia Saudyjska zaczyna ostrożniej podchodzić do swoich najbardziej fantazyjnych inwestycji.

Co to właściwie jest Mukaab?

Mukaab miał stać się centralnym punktem nowego futurystycznego centrum Rijadu o nazwie New Murabba. To część szerszej strategii rozwoju państwa znanej jako Vision 2030, firmowanej przez następcę tronu, księcia Mohammeda bin Salmana.

Projekt zakłada powstanie gigantycznego budynku w kształcie sześcianu, o wysokości i długości krawędzi około 400 metrów. Skala robi wrażenie: według założeń w środku dałoby się zmieścić dwadzieścia Empire State Building, a cała konstrukcja miałaby pomieścić nawet 400 tysięcy mieszkańców oraz rozbudowaną infrastrukturę usługową.

Mukaab planowano jako „miasto w mieście”: mieszkania, biura, hotele, rozrywka i handel w jednym, zamkniętym kubie nad centrum Rijadu.

Sercem miał być futurystyczny New Murabba

Sam Mukaab to tylko wierzchołek znacznie większej inwestycji. New Murabba ma kosztować około 50 miliardów dolarów i obejmować:

• nowy stadion o ogromnej pojemności,
• muzeum i centrum kulturalne,
• uniwersytet i obiekty edukacyjne,
• kompleks kin, sklepów i restauracji,
• strefy mieszkaniowe o wysokim standardzie.

W centrum całego założenia miał dominować właśnie Mukaab, pełniący funkcję symbolu modernizacji kraju i wizytówki Rijadu na równi z wieżowcami Dubaju czy Szanghaju.

Budowa wstrzymana: co się stało?

Z informacji przekazywanych przez źródła zbliżone do władz wynika, że budowa Mukaab została oficjalnie wstrzymana. Nie chodzi o definitywne odwołanie inwestycji, ale o jej poważne spowolnienie i odsunięcie w czasie.

Prace w Rijadzie już ruszyły – wykonano między innymi prace ziemne i wykopy pod fundamenty. Teraz jednak projekt trafił do zamrażarki. Zamiast pierwotnie zakładanej daty ukończenia w okolicach 2030 roku, przewiduje się, że budynek może być gotowy dopiero około 2040 roku.

Władze mówią o „zawieszeniu” i „korekcie harmonogramu”, nie o skasowaniu projektu. Symbolicznie to jednak duży krok w tył wobec wcześniejszej narracji o nieograniczonych możliwościach.

Pieniądze przestały się spinać

Powód jest prozaiczny: gigantyczne koszty. Arabia Saudyjska zadeklarowała już około 925 miliardów dolarów na cały pakiet flagowych inwestycji powiązanych z Vision 2030. W obliczu spadków cen ropy i rosnących wydatków, państwo zaczyna ciąć to, co przynosi najmniej szybkich korzyści.

Priorytet przejmują teraz projekty, które mają jasny zwrot wizerunkowy i finansowy w najbliższych latach. W centrum zainteresowania znajdują się zwłaszcza:

Ropa nadal odpowiada za około 40 procent saudyjskiego PKB. Niższe ceny surowca i ogromna skala wydatków sprawiają, że władze, choć publicznie mówią o nieustannej modernizacji, w praktyce zaczynają rozróżniać projekty „must have” od tych „nice to have”. Mukaab na razie wpadł do tej drugiej szuflady.

Nie tylko Mukaab: cięcia również w projekcie The Line

Wstrzymanie Mukaab nie jest odosobnionym przypadkiem. Arabia Saudyjska zaczyna rewidować kilka swoich najbardziej spektakularnych planów urbanistycznych.

Dotyczy to między innymi projektu The Line – ultranowoczesnego miasta-wieżowca ciągnącego się przez ponad 170 kilometrów w poprzek pustyni. Ten koncept budził ogromne emocje: od zachwytu nad odwagą wizji po krytykę za potencjalnie dystopijny charakter i gigantyczny ślad środowiskowy.

Oficjalnie nikt go nie anulował, ale doniesienia wskazują, że skala prac ma zostać mocno ograniczona. Można więc mówić o korekcie kursu: mniej fantastyki, więcej liczenia bilansu kosztów i korzyści.

Dlaczego władze idą w gigantyczne projekty?

Cała strategia Vision 2030 zakłada, że Arabia Saudyjska musi stopniowo wyjść z ropozywnej zależności. Książę Mohammed bin Salman od kilku lat zapowiada gruntowną przebudowę modelu gospodarczego, gdzie na pierwszy plan wyjdą:

• turystyka masowa i luksusowa,
• usługi finansowe i biznes,
• przemysł rozrywkowy, kultura i sport,
• nowe technologie i logistyka.

Do tego potrzebne są spektakularne inwestycje, które przyciągną kapitał, wydarzenia globalne i turystów. Z tej logiki wzięły się właśnie projekty typu Mukaab, The Line czy gigantyczne resorty nad Morzem Czerwonym.

Arabia Saudyjska próbuje powtórzyć drogę Dubaju, ale w jeszcze większej skali – z własnymi ikonami architektury i gigantycznymi strefami rozrywkowymi.

Kontrowersje wokół kształtu Mukaab

Projekt Mukaab od początku wzbudzał emocje nie tylko przez rozmiar. Wiele komentarzy dotyczyło samego kształtu budynku. Monumentalny sześcian przypomina część obserwatorów Kaabę – świętą budowlę islamu znajdującą się w Mekce.

Dla części opinii publicznej podobieństwo jest niepokojące. Krytycy pytali, czy świecka, komercyjna inwestycja o takiej formie nie wchodzi zbyt blisko w sferę religijnych skojarzeń. W kraju, w którym religia ma ogromne znaczenie dla tożsamości państwa, takie zarzuty nie pozostają bez echa.

Władze starały się tonować nastroje, podkreślając futurystyczny, a nie religijny charakter projektu. Mimo to kontrowersje złożyły się na szerszy obraz: gigantyczny, drogi, wizerunkowo ryzykowny projekt w momencie, gdy budżet państwa zaczyna się napinać.

Co wstrzymanie Mukaab oznacza w praktyce?

Dla Rijadu to przede wszystkim sygnał, że tempo przebudowy miasta może być spokojniejsze, niż sugerowały pierwsze prezentacje. Z punktu widzenia mieszkańców zmiana rozkłada w czasie utrudnienia związane z budową i przeobrażeniem całych dzielnic.

Dla inwestorów i obserwatorów z zagranicy decyzja pokazuje, że nawet tak zamożne państwo, jak Arabia Saudyjska, musi dopasować marzenia do realiów finansowych. Skalowanie projektów, korekta terminów, a czasem ciche wygaszanie – to naturalna część gry przy miejskich przedsięwzięciach na granicy science fiction.

W wymiarze geopolitycznym wiele będzie zależeć od tego, ile elementów Vision 2030 uda się zmaterializować do kluczowego roku. Wydarzenia typu Expo 2030 czy mundial w 2034 roku mają stać się dowodem, że transformacja trwa, nawet jeśli część najbardziej ekstrawaganckich budynków powstanie z opóźnieniem.

Mega-inwestycje a ryzyko „przegrzania” ambicji

Historia Mukaab pokazuje dylemat, przed którym stają kraje stawiające na efektowne symbole modernizacji. Z jednej strony ogromne projekty pobudzają wyobraźnię, przyciągają uwagę mediów i inwestorów, podnoszą prestiż. Z drugiej – wiążą kapitał na lata i łatwo wymykają się spod kontroli kosztowej.

Jeśli ceny ropy utrzymają się na umiarkowanym poziomie, Arabia Saudyjska będzie musiała jeszcze ostrzej wybierać, które inwestycje faktycznie budują nową gospodarkę, a które pełnią głównie funkcję marketingową. Mukaab stał się pierwszym głośnym przykładem, że w tej układance nie ma już miejsca na nieograniczone wydawanie.

Dla innych państw regionu, ale i dla miast planujących własne spektakularne projekty, ten zwrot może być cenną lekcją: ikoniczna architektura przyciąga uwagę, ale dopiero dobrze skalkulowana mieszanka funkcji, kosztów i realnego popytu decyduje, czy taki projekt ma szansę utrzymać się w dłuższej perspektywie.