Na swojej farmie znalazł kości. Okazało się, że to 20‑metrowy gigant, jakiego nauka jeszcze nie znała

Zwykły dzień na patagońskiej farmi zmienił się w sensacyjne wydarzenie naukowe, gdy miejscowy pasterz zauważył nietypowe skały wystające z ziemi. Okazało się, że to kości gigantycznego stworzenia sprzed milionów lat. Po przeprowadzeniu badań paleontolodzy ogłosili światu istnienie zupełnie nowego gatunku dinozaura, który zaskakuje budową ciała niepasującą do żadnej znanej kategorii.

Na patagońskim pustkowiu pasterz natyka się na dziwne kości wystające z ziemi.

Wkrótce jego spokojna farma zamienia się w teren badań naukowców.

Z odkrytych na miejscu szczątków paleontolodzy rekonstruują sylwetkę ogromnego roślinożernego dinozaura o długości około 20 metrów. Okazuje się, że szkielet zupełnie nie pasuje do znanych schematów – a opis gatunku wywraca do góry nogami część dotychczasowej wiedzy o dinozaurach z Patagonii.

Nowy gigant z Patagonii: dinozaur, który nie mieści się w szufladkach

Nowo opisany dinozaur otrzymał nazwę Bicharracosaurus dionidei . Należy do grupy zauropodów, czyli długoszyich roślinożerców, do których zaliczamy takie ikony jak Diplodocus czy Brachiosaurus . Żył około 155 milionów lat temu , w późnej jurze, na terenie dzisiejszej prowincji Chubut w południowej Argentynie.

Badacze wydobyli z osadów formacji Cañadón Calcáreo ponad 30 kręgów , żebra oraz fragment miednicy. Na tej podstawie oszacowali długość zwierzęcia na około 20 metrów . To nie rekordzista wśród zauropodów, ale wciąż zwierzę większe od większości współczesnych wielorybów baleenowych żyjących w pobliżu wybrzeży Ameryki Południowej.

Bicharracosaurus dionidei łączy w jednej sylwetce cechy, które dotąd kojarzyły się z zupełnie różnymi rodzinami dinozaurów. Dla paleontologów to sygnał, że drzewo genealogiczne tych gigantów wciąż trzeba rysować od nowa.

Największa zagadka tkwi w szczegółach budowy kręgosłupa. Część kości przypomina znane z Afryki brachiozaury, inne – typowe dla diplodoków z Ameryki Północnej. Taki „genetyczny miszmasz” sprawia, że dopasowanie nowego dinozaura do istniejących grup nie jest oczywiste.

Dziwny miks cech: trochę jak Brachiosaurus, trochę jak Diplodocus

Zespół badawczy porównał kręgi i inne elementy szkieletu z dziesiątkami znanych gatunków zauropodów. Z analizy wynika, że Bicharracosaurus dionidei najbliżej spokrewnił się z rodziną Brachiosauridae , do której należy między innymi afrykański Giraffatitan .

W niektórych kręgach widać typowe dla brachiozaurów wysokie, masywne wyrostki, które podtrzymywały potężną szyję. Z kolei budowa części kręgosłupa grzbietowego wyraźnie przypomina formy znane z linii diplodoków – lżejsze, bardziej „wycięte” kręgi z głębokimi jamami powietrznymi. Ten zestaw rzadko idzie w parze u jednego zwierzęcia.

• Przednie kręgi – masywne, zbliżone do brachiozaurów typu Giraffatitan.
• Kręgi grzbietowe – bardziej wydłużone, podobne do Diplodocus i jego krewniaków.
• Ogólna budowa – sugeruje roślinożercę przyzwyczajonego do długich wędrówek i intensywnego żerowania.

Jeśli interpretacja badaczy się utrzyma, będzie to pierwszy znany brachiozaur z okresu jury na terenie Ameryki Południowej . Dotychczas przedstawicieli tej rodziny kojarzono głównie z Afryką i Ameryką Północną, a jurajskie formy z południowych kontynentów praktycznie nie były znane.

Nowy gatunek nie tylko wypełnia lukę w zapisie kopalnym, ale też pokazuje, że w jurajskiej Patagonii krzyżowały się linie rozwojowe dinozaurów uważanych dotąd za typowo „północne”.

Patagonia coraz ważniejsza dla paleontologii

Formacja Cañadón Calcáreo , z której pochodzą kości, to dziś jeden z najciekawszych obszarów dla badaczy dinozaurów. Przez lata większość wiedzy o późnojurajskich zauropodach pochodziła z północy – głównie ze stanowisk w Ameryce Północnej. Południe globu pozostawało słabo udokumentowane. Wyjątkiem była Tanzania , gdzie znaleziono między innymi Giraffatitan.

Seria nowych znalezisk z Patagonii stopniowo to zmienia. Każdy kolejny szkielet z tego regionu staje się punktem odniesienia w badaniach globalnego rozprzestrzeniania się dinozaurów. Naukowcy z bawarskich zbiorów przyrodniczych podkreślają, że dane z południowej półkuli pozwalają testować hipotezy wypracowane na podstawie znalezisk z północy.

Bicharracosaurus dionidei staje się więc brakującym elementem układanki: pokazuje, że wielkie roślinożerne dinozaury łączyły kontynenty znacznie bardziej, niż sądzono jeszcze dekadę temu. Zapis w kościach sugeruje skomplikowaną historię migracji i rozpraszania się gatunków, w której dzisiejsze linie podziału między kontynentami mają niewielkie znaczenie.

Pasterz, który „wykopał” swoje imię z przeszłości

Cała historia zaczęła się od miejscowego pasterza. Dionide Mesa wypasał swoje stado na terenie farmy w Patagonii, gdy zauważył duże, nietypowo zaokrąglone fragmenty skały. Gdy przyjrzał się im z bliska, okazało się, że nie są to zwykłe kamienie, lecz kości ogromnego zwierzęcia.

Rola Mesa okazała się tak istotna, że naukowcy postanowili uhonorować go w nazwie gatunku. Stąd przydomek dionidei . Z kolei nazwa rodzajowa Bicharracosaurus nawiązuje do potocznego, hiszpańskojęzycznego określenia na „wielkie zwierzę”. W pewnym sensie opis naukowy utrwalił więc zarówno lokalny język, jak i nazwisko człowieka, który pierwszy zwrócił uwagę na kości.

Przypadkowe znalezisko pasterza zamieniło się w jedno z najważniejszych znalezisk jurajskich z Ameryki Południowej, pokazując, jak często nauka zaczyna się od czyjejś zwykłej ciekawości.

Po wstępnej identyfikacji specjaliści przenieśli szczątki do Museo Paleontológico Egidio Feruglio w Trelew. Tam zespół badaczy przez wiele miesięcy oczyszczał kolejne elementy szkieletu i zestawiał je z materiałem z innych kontynentów. Dopiero po szczegółowej analizie można było określić, że mają do czynienia z zupełnie nowym gatunkiem.

Co zmienia jeden szkielet w błocie Patagonii

Bicharracosaurus dionidei dostarcza kilku ważnych wskazówek na temat życia w późnej jurze. Po pierwsze, potwierdza, że duże zauropody były już wtedy mocno zróżnicowane i obecne także na południowej półkuli. Po drugie, mieszanka cech „północnych” i „południowych” sugeruje, że linie ewolucyjne tych dinozaurów nie były tak wyraźnie rozdzielone, jak kiedyś zakładano.

Wyniki analiz mogą też pomóc odpowiedzieć na pytanie, jak wyglądały pradawne połączenia lądowe między dzisiejszymi kontynentami. Jeśli blisko spokrewnione formy pojawiają się w tym samym czasie w Afryce i Ameryce Południowej, oznacza to, że między obszarami istniały dogodne korytarze migracyjne. Wtedy rodzi się kolejne pytanie: czy dinozaury przemieszczały się stopniowo, zajmując kolejne tereny, czy raczej korzystały z określonych „bram” środowiskowych, na przykład dolin rzecznych lub suchszych szlaków przez rozległe równiny?

Dla czytelnika przyzwyczajonego do popularnych wizji dinozaurów, w których każdy gatunek ma swoje „kontynentalne” terytorium, takie ustalenia mogą brzmieć zaskakująco. Z perspektywy geologicznej lądy sprzed 155 milionów lat nie przypominały dzisiejszej mapy. Superkontynent Gondwana dopiero się rozpadał, a linie brzegowe i połączenia lądowe zmieniały się w rytmie ruchów płyt tektonicznych.

Dlaczego tak drobiazgowo bada się pojedyncze kości?

Dla naukowców każdy nowy szkielet to nie tylko „kolejny dinozaur”, ale fragment większej układanki, z której próbują odtworzyć przeszłe ekosystemy. Analiza kształtu kręgów czy jam powietrznych wewnątrz kości informuje o:

• tym, jak zwierzę się poruszało i jaką miało postawę ciała,
• jak rozkładał się ciężar na kończynach i kręgosłupie,
• czy szkielet był lżejszy dzięki obecności worków powietrznych,
• jak blisko dane zwierzę spokrewniło się z innymi znanymi gatunkami.

Takie szczegóły pozwalają później tworzyć bardziej realistyczne rekonstrukcje – nie tylko wyglądu, lecz także zachowania i trybu życia. W przypadku Bicharracosaurus dionidei naukowcy sugerują dużego, sprawnie poruszającego się roślinożercę, zdolnego do długich wędrówek w poszukiwaniu pożywienia w zróżnicowanym krajobrazie Patagonii sprzed milionów lat.

Historia gigantycznego dinozaura z farmy Dionide Mesy przypomina, jak wiele w paleontologii zależy od współpracy naukowców z lokalnymi społecznościami. Dla mieszkańca Patagonii nietypowy „kamień” może być po prostu przeszkodą na pastwisku. Dla badacza – brakującym ogniwem globalnej historii życia na Ziemi.