Psycholog tłumaczy: te dwa wspomnienia z dzieciństwa sprzyjają szczęśliwemu życiu

Nie tylko geny i kariera decydują o tym, jak bardzo czujemy się szczęśliwi.

Coraz więcej badań przygląda się temu, co pamiętamy z dzieciństwa.

Okazuje się, że nie chodzi o spektakularne wydarzenia, wielkie sukcesy czy egzotyczne wyjazdy, ale o bardzo konkretne rodzaje wspomnień. Psychologowie wskazują dwa motywy z wczesnych lat, które zaskakująco dobrze wiążą się z poziomem zadowolenia z życia w dorosłości.

Badanie, które połączyło dzieciństwo z dorosłym szczęściem

W 2018 roku w czasopiśmie naukowym Health Psychology opisano duże badanie obejmujące ponad 22 tysiące dorosłych. Naukowcy prosili uczestników, by wrócili pamięcią do swoich pierwszych lat i ocenili, jak wyglądają ich wspomnienia dotyczące relacji z rodzicami.

Przeczytaj również: Psycholog wyjaśnia: te dwa wspomnienia z dzieciństwa sprzyjają szczęśliwemu życiu

Dr William J. Chopik, psycholog i główny autor pracy, zwraca uwagę, że pamięć nie jest tylko magazynem obrazków z przeszłości. To filtr, przez który oceniamy teraźniejszość i planujemy przyszłość. Sposób, w jaki wspominamy dzieciństwo, wpływa na to, jak interpretujemy własne możliwości, jak reagujemy na stres i jak traktujemy innych.

Badacze zauważyli, że pozytywne wspomnienia z dzieciństwa są powiązane z lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym w dorosłości, między innymi przez mniejsze natężenie stresu i większą skłonność do troski o siebie.

Co ważne, naukowcy nie szukali jednego „magicznego” wspomnienia. Sprawdzali raczej ogólny ton pamięci z okresu dorastania: czy dom jawił się jako bezpieczny, czy bliscy byli wspierający, czy dziecko czuło się ważne.

Przeczytaj również: Przestałam tłumaczyć swoje granice. Zyskałam energię, jakiej nie dał mi żaden system produktywności

Dwa typy wspomnień, które szczególnie sprzyjają szczęściu

Po analizie danych zespół badawczy wyróżnił dwie kategorie wspomnień, które szczególnie często towarzyszyły osobom zdrowszym psychicznie i fizycznie w dorosłości.

Pierwszy filar: ciepło i okazywana bliskość

Osoby, które pamiętały dużo czułości ze strony mamy – przytulanie, głaskanie, drobne gesty troski – rzadziej zgłaszały objawy depresji i problemy somatyczne. Chodziło nie tylko o wielkie deklaracje miłości, ale o codzienną, spokojną obecność: ktoś słuchał, ktoś reagował, ktoś brał w obronę.

Przeczytaj również: Myślisz, że ta nawykowa „praca nad sobą” pomaga? Może napędzać lęk

Badacze podkreślają, że w pokoleniu badanych to matka zwykle była główną osobą opiekującą się dzieckiem, dlatego to jej postawa najsilniej odbijała się w pamięci. Współcześnie taką rolę często dzielą oboje rodzice, ale mechanizm pozostaje podobny: dziecko potrzebuje przynajmniej jednej osoby, przy której czuje się przyjęte bez warunków.

• przytulenie po trudnym dniu w szkole,
• spokojna rozmowa, gdy dziecko płakało,
• poczucie, że można popełnić błąd, a relacja i tak zostaje,
• obecność dorosłego na ważnych dla dziecka wydarzeniach.

Tego typu momenty, nawet jeśli pojedynczo wydają się zwyczajne, z czasem sklejają się w ogólne poczucie: „byłem ważny, ktoś się o mnie troszczył”. W dorosłości przekłada się to na większą odporność psychiczną i umiejętność szukania wsparcia, zamiast zamykania się w sobie.

Drugi filar: pamięć o realnym wsparciu

Druga grupa wspomnień dotyczyła poczucia, że jako dziecko można było liczyć na pomoc dorosłych. Chodziło o sytuacje, w których rodzic lub opiekun nie bagatelizował problemów, tylko faktycznie angażował się, by coś zmienić albo chociaż być obok.

Uczestnicy, którzy pamiętali takie sytuacje, częściej opisywali swoją obecną kondycję jako dobrą, zarówno psychicznie, jak i fizycznie – i to nawet wiele lat po dzieciństwie, w średnim wieku czy na emeryturze.

Silne skojarzenia z dzieciństwa związane z otrzymanym wsparciem wiązały się z lepszą samooceną zdrowia oraz niższym nasileniem objawów depresyjnych nawet po 6 i 18 latach od pierwszego pomiaru.

Przykłady takich wspomnień są często zaskakująco zwyczajne:

Dlaczego pamięć ma taką siłę po latach

Z perspektywy psychologii to, co zapamiętaliśmy z domu rodzinnego, tworzy rodzaj wewnętrznego scenariusza. Na jego podstawie zakładamy, jak będą się zachowywać inni ludzie i czego sami „powinniśmy” się spodziewać.

Jeśli scenariusz brzmi: „kiedy mam problem, ktoś przyjdzie mi z pomocą”, łatwiej prosić o wsparcie, wchodzić w bliskie relacje i nie wstydzić się słabości. Jeżeli zaś dzieciństwo kojarzy się z chłodem i brakiem zainteresowania, dorosły często przyjmuje, że musi radzić sobie sam, że nie warto nikomu zawracać głowy, a prośba o pomoc jest oznaką porażki.

Wspomnienia nie tylko mówią o tym, co było, ale też podpowiadają, czego spodziewać się dziś – i przez to realnie wpływają na zachowanie i samopoczucie.

To podejście tłumaczy, dlaczego w badaniu rozbieżności między grupami uczestników utrzymywały się przez wiele lat. Nawet jeśli życie dorosłe wygląda zupełnie inaczej niż dzieciństwo, nasz „domyślny” sposób myślenia o sobie i innych często ma korzenie w najwcześniejszych doświadczeniach.

Co z osobami, które nie mają ciepłych wspomnień?

Wielu dorosłych, czytając o znaczeniu rodzinnego ciepła, w pierwszej chwili myśli: „u mnie tego nie było”. Z perspektywy badań nie oznacza to jednak, że ich życie musi pozostać mniej szczęśliwe. Wczesne przeżycia zwiększają prawdopodobieństwo jednego albo drugiego scenariusza, ale nie przesądzają wyniku.

Psychologowie podkreślają, że człowiek może tworzyć nowe, naprawcze doświadczenia także w dorosłości. Wiele daje na przykład świadome budowanie wspierających relacji przyjacielskich i partnerskich, terapia, praca nad samowspółczuciem czy rodzicielstwo przeżywane inaczej niż to, co pamiętamy z dzieciństwa.

• nazwanie tego, czego zabrakło, zamiast udawania, że wszystko było w porządku,
• szukanie bliskości tam, gdzie jest szacunek i bezpieczeństwo, a nie tylko przyzwyczajenie,
• nauka proszenia o pomoc małymi krokami, w mało ryzykownych sytuacjach,
• tworzenie z własnymi dziećmi takich wspomnień, których sami potrzebowaliśmy.

Jak świadomie zadbać o przyszłe wspomnienia – swoje i bliskich

Z perspektywy rodzica czy opiekuna wyniki tego badania są prostą, ale wymagającą wskazówką. Dzieci nie potrzebują perfekcyjnego domu, egzotycznych wakacji ani sportowych zajęć każdego dnia. Najbardziej zapadają im w pamięć chwile, gdy ktoś był naprawdę obecny, zauważał emocje i traktował je poważnie.

W praktyce oznacza to choćby odłożenie telefonu na bok, gdy dziecko opowiada o swoim dniu, przyznanie: „widzę, że jest ci trudno”, zamiast szybkiego „przestań przesadzać”, czy zwyczajne „jestem po twojej stronie”. Takie drobiazgi składają się na obraz dzieciństwa, który po latach może działać jak psychiczna tarcza.

Dla dorosłych bez dzieci wnioski są równie istotne. Warto zastanowić się, jakie osoby i sytuacje dziś w naszym życiu dają poczucie czułości i wsparcia. Każde takie doświadczenie – przyjaciel, partner, grupa pasji, relacja z terapeutą – stopniowo dopisuje nowe rozdziały do naszej historii. Nie zmienimy tego, co wydarzyło się w dzieciństwie, ale możemy wpływać na to, jakie wspomnienia będą nas wspierać za pięć, dziesięć czy dwadzieścia lat.