Genialna 16-latka odrzucona 28 razy. Problem z systemem rekrutacji?

Szesnastolatka z rewelacyjnymi ocenami, zdanym wcześniej maturą i wzorowym świadectwem nagle słyszy: „nie” z prawie każdej uczelni.

Historia Mathilde z podparyskiego departamentu Seine-et-Marne stała się we Francji symbolem frustracji licealistów, którzy trafiają na mur automatycznej selekcji przy rekrutacji na studia. Mimo że formalnie „zrobiła wszystko, jak trzeba”, otrzymała serię 28 odmów, która zachwiała jej wiarą w sens systemu i w zwykłą szkolną sprawiedliwość.

Rekrutacyjna platforma, od której wszystko zależy

We Francji droga na studia prowadzi dziś niemal wyłącznie przez państwową platformę Parcoursup. Każdy maturzysta zakłada tam konto, wybiera kierunki i uczelnie, uzupełnia swoje dane, uzasadnia motywację. Potem czeka na odpowiedzi – często miesiącami.

Z założenia ma to być narzędzie równego dostępu do edukacji. W praktyce wielu uczniów mówi o loterii i „czarnej skrzynce”, która ocenia ich dorobek według niejasnych algorytmów i lokalnych kryteriów uczelni. W tym roku boleśnie przekonała się o tym Mathilde Hironde.

Maturzystka z dwuletnim wyprzedzeniem i średnią 15,2 otrzymała 28 odmów przy rekrutacji, mimo że jej nauczyciele spodziewali się przyjęcia na najbardziej prestiżowe kierunki.

Wybitna uczennica od podstawówki

Mathilde od dziecka wyprzedzała rówieśników. Już w pierwszych klasach szkoły podstawowej tak bardzo się nudziła, że rodzice – po konsultacji z nauczycielami – zgodzili się na przyspieszenie jej edukacji. Przeskoczyła jedną klasę i szybko wpasowała się w nowe środowisko.

W gimnazjum utrzymywała średnią na poziomie 18/20 i stale plasowała się w ścisłej czołówce rocznika. Proponowano jej kolejne przyspieszenie ścieżki nauki, z którego zrezygnowała, obawiając się zbyt dużej różnicy wieku wobec klasy. Już wtedy nauczyciele widzieli w niej idealną kandydatkę do elitarnych klas przygotowujących do studiów na najlepszych uczelniach.

Liceum, wysokie oceny i trzy etaty w jednym

W liceum jej wyniki wcale nie spadły. Miała około 16 punktów na 20 i za każdym razem wpisy „z wyróżnieniem” na radach pedagogicznych. Równolegle prowadziła bardzo intensywne życie poza lekcjami:

• trenowała gimnastykę na wysokim poziomie,
• w weekendy sędziowała zawody oraz prowadziła zajęcia dla młodszych,
• działała w samorządzie uczniowskim jako wiceprzewodnicząca rady życia szkolnego.

W częściowej maturze z języka francuskiego uzyskała 12 punktów na piśmie i aż 18 w mowie. Dla wielu rekrutacyjnych komisji to sygnał nie tylko o wysokich zdolnościach, ale i o pewności siebie w sytuacjach stresowych.

Od matematyki do nauk społecznych

W pierwszej klasie liceum Mathilde wybrała rozszerzenia z fizyki, matematyki oraz przedmiotu z pogranicza filozofii, literatury i humanistyki. W ostatniej klasie pozostawiła matematykę i blok humanistyczny, a jako dodatkową opcję wybrała przedmiot związany z prawem i kwestiami obywatelskimi.

W trakcie nauki zaczęła zauważać, że to nie same liczby ją fascynują, ale poczucie łatwości, z jaką radzi sobie z matematyką. Coraz bardziej ciągnęło ją w stronę literatury, polityki, bieżących wydarzeń i analiz społecznych. Jako córka nauczycieli zawodowo myślała o pracy w szkole, lecz rodzice zachęcali, by sprawdziła też inne ścieżki.

Ambitne cele rekrutacyjne

Do procesu rekrutacji podeszła z chirurgiczną precyzją. Odwiedzała targi edukacyjne, przeglądała programy studiów, porównywała wymagania. W efekcie skupiła się na bardzo wymagających kierunkach:

Jej nauczyciele i rodzice byli przekonani, że tak mocny profil daje realne szanse na większość z tych kierunków. W końcu miała ukończyć liceum w wieku 16 lat, z bardzo dobrymi ocenami i świetnym zaangażowaniem społecznym.

28 odmów: gdy system mówi „nie” zdolnej nastolatce

Na początku czerwca 2024 roku na koncie Mathilde wyświetliła się seria odpowiedzi: odmowa, odmowa, znów odmowa. W efekcie zebrała 28 negatywnych decyzji. Na niektóre kierunki nie trafiła nawet na listę rezerwową, co dla niej i jej otoczenia brzmiało jak absurd.

W tym samym czasie koleżanka z tego samego liceum, o porównywalnym profilu wyników, została przyjęta tam, gdzie Mathilde usłyszała „nie”. Ten kontrast jeszcze mocniej uderzył w poczucie sprawiedliwości nastolatki.

Ostatecznie spośród wszystkich zgłoszeń system zostawił jej tylko dwie realne propozycje: klasę przygotowawczą B/L w liceum Jacques-Amyot oraz standardowe studia licencjackie z socjologii na uniwersytecie Gustave Eiffel. Wybrała program przygotowawczy, bo był bliższy jej ambicjom.

W międzyczasie zdała obowiązkową maturę w wieku 16 lat, uzyskując średnią 15,2, co we francuskim systemie uchodzi za bardzo przyzwoity wynik. Tuż przed rozpoczęciem roku szkolnego dostała jeszcze niespodziewaną ofertę z innego prestiżowego liceum, lecz było już zbyt późno, by wszystko przeorganizować.

Rodzice pełni lęku, córka próbuje zachować spokój

Podczas gdy Mathilde starała się podejść do całej sytuacji rzeczowo i cierpliwie czekała na ewentualne przesunięcia z list rezerwowych, jej rodzice drżeli o przyszłość córki. Każda rozmowa w domu wracała do tematu odrzuceń, co potęgowało stres. Dziewczyna przyznała, że presja z zewnątrz bywała dla niej trudniejsza niż same odmowy.

Nowy start w klasie przygotowawczej

We wrześniu Mathilde rozpoczęła naukę w klasie przygotowawczej B/L w Jacques-Amyot. Ten typ programu ma bardziej szkolny rytm niż typowe studia – dużo godzin kontaktowych, stały plan dnia, liczne kartkówki i odpytywania. Dla świeżo upieczonej maturzystki to okazało się nawet komfortowe, bo przypominało liceum.

Nie nastawia się obsesyjnie na jeden, konkretny konkurs czy uczelnię. Na razie chce rzetelnie przepracować te dwa lata, a potem przejść na licencjat z nauk społecznych. W swojej grupie plasuje się mniej więcej w środku stawki. Dla osoby, która zawsze była w ścisłej czołówce, to nowa, lecz uwalniająca sytuacja.

Z czasem Mathilde doszła do wniosku, że trafiła tam, gdzie miała trafić – do miejsca, które łagodnie przeprowadza ją z liceum na studia i pozwala spokojnie doprecyzować zawodowe plany.

Wciąż myśli o zawodzie nauczycielki i nie wyklucza, że za kilka lat stanie przed klasą, tak jak jej rodzice. Jednocześnie lekcja, którą dostała od systemu rekrutacyjnego, uświadomiła jej, jak istotne jest drugie i trzecie wyjście awaryjne, gdy pierwsza ścieżka nagle się zamyka.

Co mówi ta historia o rekrutacji na studia

Przypadek Mathilde nie jest odosobniony. Co roku media francuskie opisują uczniów z dobrymi czy wręcz wybitnymi wynikami, którzy nagle „wpadają w lukę” między statystykami, limitami miejsc, a kryteriami poszczególnych uczelni. System, który na papierze broni równości szans, bywa odczuwany jako chaotyczny i trudny do przewidzenia.

Dla rodziców i licealistów taka nieprzejrzystość to ogromne źródło stresu. Pojawiają się pytania: czy liczy się głównie średnia, czy raczej profil szkoły, czy znaczenie ma adres zamieszkania, czy szkolne zaangażowanie udokumentowane w formularzach? Nawet nauczyciele, którzy od lat wypisują rekomendacje, często nie są w stanie jasno wyjaśnić, dlaczego jedne kandydatury przechodzą, a inne nie.

Jak młodzi mogą się przygotować na taką niepewność

Historia Mathilde pokazuje kilka praktycznych rzeczy, które warto mieć z tyłu głowy, nawet w polskich realiach, gdy rekrutacja także coraz bardziej opiera się na systemach elektronicznych:

• nie opierać przyszłości na jednym wymarzonym kierunku,
• planować alternatywy: inny typ studiów, inną uczelnię, rok przerwy z sensowną aktywnością,
• pilnować terminów i reagować szybko na ewentualne wolne miejsca przed rozpoczęciem roku,
• rozmawiać z absolwentami dane kierunku – często wiedzą więcej o faktycznych kryteriach niż oficjalne broszury.

Z perspektywy psychologicznej warto też oswajać młodych z myślą, że oceny i sukcesy szkolne nie gwarantują liniowej kariery. Bardzo zdolne osoby mogą w pewnym momencie przeżyć silne poczucie porażki, gdy po raz pierwszy napotkają systemową blokadę. Dobrze, jeśli wcześniej usłyszą, że takie zakręty są częścią drogi, a nie końcem historii.

Dla decydentów ta historia to z kolei przypomnienie, że narzędzia cyfrowe, choć wygodne i niezbędne przy masowej rekrutacji, wymagają maksymalnej przejrzystości. Inaczej nawet najlepiej zaprojektowany formularz zamienia się w anonimową machinę, która dla tysięcy nastolatków staje się pierwszym poważnym zderzeniem z bezosobową biurokracją.