Jak zmienią się zasady bezpłatnej opieki zdrowotnej dla Ukraińców od marca 2026?

Od 5 marca 2026 roku obowiązują nowe przepisy ograniczające dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla uchodźców z Ukrainy w Polsce. Sprawdzamy, które grupy zachowają prawo do świadczeń, a kto będzie musiał pokrywać koszty leczenia samodzielnie.

Nowe przepisy od 5 marca 2026 – zmiany w opiece zdrowotnej dla Ukraińców

5 marca 2026 roku wygasa tzw. specustawa dotycząca pomocy obywatelom Ukrainy, co wprowadza zasadnicze zmiany w dostępie do bezpłatnej opieki medycznej dla osób dotychczas korzystających z publicznego systemu ochrony zdrowia w Polsce na preferencyjnych warunkach.

Dotychczas szeroki zakres świadczeń medycznych był dostępny dzięki specjalnym regulacjom w czasie trwania konfliktu zbrojnego. Obecnie system zostaje ujednolicony i zintegrowany z ustawą o ochronie cudzoziemców, lecz z istotnie ograniczonymi przywilejami.

Kto utraci prawo do darmowej opieki zdrowotnej?

Najważniejsza zmiana to ograniczenie bezpłatnej opieki wyłącznie do wybranych grup:

• dzieci do 18. roku życia – bez zmian mają prawo do bezpłatnej opieki,
• osoby pracujące i opłacające składki zdrowotne (np. zatrudnione na umowę o pracę lub prowadzące działalność gospodarczą),
• kobiety w ciąży, w trakcie porodu i w połogu,
• ofiary tortur, gwałtu i inne szczególnie wrażliwe grupy przebywające w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.

Wszystkie osoby niepracujące, nieubezpieczone, nieposiadające legalnego ubezpieczenia zdrowotnego będą musiały samodzielnie pokrywać koszty świadczeń zdrowotnych lub wykupić prywatną polisę albo abonament medyczny.

Dla tej grupy dostępna pozostaje jedynie opieka w nagłych przypadkach ratujących życie, np. po wypadku, natomiast standardowe wizyty lekarskie czy badania profilaktyczne będą odpłatne.

Jakie świadczenia pozostają bezpłatne, a które są ograniczone?

Już od września 2025 roku część świadczeń została sukcesywnie ograniczana:

• bezpłatne leczenie stomatologiczne, rehabilitacja, refundowane leki i zabiegi takie jak endoprotezoplastyka nie są już dostępne bezpłatnie dla niektórych uchodźców,
• pozostaje bezpłatna opieka lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), lekarzy specjalistów, diagnostyka i hospitalizacja,
• NFZ finansuje świadczenia zdrowotne dla ubezpieczonych w Polsce cudzoziemców,
• numer PESEL UKR pozostaje ważnym dokumentem potwierdzającym legalny pobyt i umożliwiającym dostęp do części świadczeń.

Co oznacza ujednolicenie systemu wsparcia i wygaszanie specustawy?

Specustawa, obowiązująca od początku rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 roku, była elastycznym, tymczasowym rozwiązaniem umożliwiającym szybkie wsparcie uchodźców i dostęp do wielu usług, w tym opieki zdrowotnej.

Obecna zmiana przenosi pomoc do standardowego systemu ustawowego. WiceMinister MSWiA podkreślił, że celem było początkowe zapewnienie ochrony i wsparcia, a teraz nadszedł czas na „normalizację” i wprowadzenie spójnych, jednolitych zasad, ograniczających specjalne przywileje na rzecz wybranych grup.

Ustawa o psychologach – nowe standardy w opiece zdrowia psychicznego

Od 5 marca zacznie obowiązywać ustawa o psychologach, której celem jest uporządkowanie świadczeń psychologicznych, eliminacja pseudoterapeutów i podniesienie jakości usług zdrowia psychicznego.

Jak podkreśla prof. Teresa Jackowska, ekspertka w dziedzinie zdrowia publicznego:

Co to oznacza dla Ciebie?

• Jesteś uchodźcą z Ukrainy i pracujesz w Polsce? – masz pełny dostęp do bezpłatnych świadczeń – zadbaj o aktualizację numeru PESEL UKR i potwierdzenie statusu ubezpieczenia.
• Nie pracujesz i nie opłacasz składek? – wzrasta ryzyko znacznych kosztów leczenia. Warto rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne lub abonament medyczny.
• Rodzice dzieci uczęszczających do polskich szkół mogą ubiegać się o świadczenia 800 plus, jeśli sami mają legalne zatrudnienie.
• Nie ignoruj nowych przepisów o psychologach – ułatwiają one dostęp do profesjonalnej pomocy psychicznej zarówno w systemie publicznym, jak i prywatnym.
• W nagłych przypadkach zagrożenia życia pomoc pozostaje bezpłatna dla wszystkich.

Praktyczne wskazówki

1. Monitoruj regularnie aktualizacje dotyczące Twojego statusu prawnego i ubezpieczeniowego w Polsce – przepisy mogą się szybko zmieniać. 2. Sprawdź swój status ubezpieczenia zdrowotnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). 3. Rozważ wykupienie prywatnej polisy zdrowotnej dla większego bezpieczeństwa i szybszego dostępu do opieki. 4. W przypadku problemów psychicznych korzystaj z nowej ustawy o psychologach i dostępnej profesjonalnej pomocy. 5. Rodzice dzieci szkolnych powinni aktywnie korzystać z programów wsparcia, pamiętając o warunkach ich przyznawania.

Podsumowanie

Zmiany przepisów dotyczące bezpłatnej opieki zdrowotnej dla uchodźców z Ukrainy sygnalizują stopniową normalizację kryzysowych regulacji. Oznacza to wygaszenie rozszerzonych uprawnień na rzecz wyselekcjonowanych grup i wdrożenie systemu opartego na standardowych zasadach ubezpieczeniowych.

Aby uniknąć wysokich kosztów leczenia, należy aktywnie dbać o aktualny status ubezpieczenia i rozważyć prywatne zabezpieczenia zdrowotne. Nowa ustawa o psychologach to ważny krok w kierunku poprawy dostępności profesjonalnej pomocy psychicznej – nie tylko dla uchodźców.

Świadome zarządzanie zdrowiem, znajomość praw i korzystanie z dostępnych narzędzi to klucz do bezpieczeństwa i równowagi w zmieniającej się rzeczywistości.