Jak zmiany od 5 marca 2026 wpłyną na dostęp Ukraińców do darmowej opieki zdrowotnej?

Od marca 2026 wygasa specjalna specustawa, która do tej pory gwarantowała darmową opiekę medyczną dla większości Ukraińców w Polsce. Sprawdź, kto straci prawo do bezpłatnego leczenia i jakie kroki podjąć, by zabezpieczyć dostęp do świadczeń zdrowotnych.

Koniec specustawy – nowy etap pomocy uchodźcom z Ukrainy

Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy, obowiązująca od marca 2022 roku, była podstawą wyjątkowego systemu opieki oraz wsparcia uchodźców w Polsce. Jednak od 5 marca 2026 roku te specjalne rozwiązania przestaną obowiązywać. Zostały one częściowo przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, co oznacza ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich beneficjentów ochrony czasowej.

To naturalny krok ku stabilizacji systemu, ale jednocześnie wprowadza istotne ograniczenia w dostępie do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla wielu Ukraińców przebywających w Polsce.

Kto zachowa prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej po 5 marca 2026?

Dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ będzie przysługiwał wyłącznie wybranym grupom uchodźców, które:

• posiadają status beneficjenta ochrony czasowej oraz numer PESEL UKR,
• są dziećmi poniżej 18. roku życia uczącymi się w polskich szkołach,
• są osobami pracującymi i opłacającymi składki zdrowotne (w tym również studentom z zatrudnieniem podlegającym składkom),
• to kobiety w ciąży, podczas porodu oraz w okresie połogu,
• byli ofiarami tortur, gwałtu lub innych form przemocy,
• należą do grup szczególnie wrażliwych, zamieszkujących ośrodki zbiorowego zakwaterowania.

Osoby spoza tych grup, zwłaszcza dorośli bez zatrudnienia i ubezpieczenia zdrowotnego, utracą prawo do nieodpłatnego leczenia w ramach NFZ i będą musiały pokrywać koszty leczenia samodzielnie lub wykupić prywatną polisę.

Wcześniejsze ograniczenia świadczeń zdrowotnych

Od września 2025 roku dla uchodźców z Ukrainy zostały już ograniczone niektóre świadczenia, m.in. bezpłatne leczenie stomatologiczne, rehabilitacja, wybrane operacje (np. przeszczepy, endoprotezoplastyka), refundacja leków oraz programy lekowe. Pozostała możliwość korzystania z podstawowej opieki lekarza rodzinnego, konsultacji specjalistycznych oraz hospitalizacji w sytuacjach nagłych.

Konsekwencje dla zdrowia i życia codziennego

Z powodu zmian coraz więcej uchodźców będzie musiało uzyskać zatrudnienie lub wykupić prywatne ubezpieczenie medyczne, aby zapewnić sobie dostęp do potrzebnej opieki zdrowotnej. Koszty leczenia mogą stanowić poważne obciążenie finansowe, zwłaszcza dla osób bez stałego źródła dochodu.

Ustawa o psychologach – nowe standardy w ochronie zdrowia psychicznego

Równocześnie z wygaszeniem specustawy, od 5 marca 2026 roku zaczynają obowiązywać przepisy ustawy o psychologach. To ważny krok w poprawie wsparcia zdrowia psychicznego w Polsce, także dla uchodźców dotkniętych traumą wojenną. Ustawa wprowadza regulacje eliminujące praktyki niekompetentnych osób oraz gwarantuje wysokie standardy usług psychologicznych, co pozwoli na skuteczniejsze wsparcie najbardziej wrażliwych grup.

Co warto zrobić już dziś?

• Sprawdź swój status i prawo do ubezpieczenia zdrowotnego. Numer PESEL UKR jest wciąż ważny jako potwierdzenie legalnego pobytu i podstawowy dostęp do świadczeń.
• Jeśli jesteś zatrudniony lub studiujesz z ubezpieczeniem, dbaj o terminowe opłacanie składek – to zapewnia pełen dostęp do opieki medycznej na NFZ.
• Nie masz pracy ani ubezpieczenia? Przygotuj się na koszty leczenia, rozważ wykupienie prywatnej polisy medycznej lub abonamentu.
• Masz dzieci? Zapewnij im uczęszczanie do polskiej szkoły, co gwarantuje darmowy dostęp do opieki zdrowotnej.
• Korzystaj z pomocy organizacji NGO i charytatywnych, które wspierają osoby w trudnej sytuacji.

Praktyczne wskazówki

• Odwiedzaj stronę pacjent.gov.pl, gdzie znajdziesz najnowsze informacje o prawach do świadczeń oraz opcjach ubezpieczenia zdrowotnego.
• Inwestuj w profilaktykę zdrowotną, zdrową dietę i aktywność fizyczną, aby uniknąć kosztownych interwencji medycznych.
• Skorzystaj ze wsparcia psychologicznego dostępnego dzięki nowej ustawie – dbaj o zdrowie psychiczne w obliczu stresu i traumy.

Podsumowanie

Wygaszenie specustawy to istotna zmiana dla ukraińskich uchodźców w Polsce. Oznacza ograniczenie darmowej opieki zdrowotnej, ale też wprowadzenie ujednoliconego systemu wsparcia opartego na ustawie o cudzoziemcach. Kluczowe znaczenie będą miały zatrudnienie i zabezpieczenie ubezpieczeniowe oraz skuteczna pomoc dla osób najbardziej zagrożonych.

Zadbaj o swoje zdrowie i korzystaj ze sprawdzonych źródeł informacji – to inwestycja w bezpieczeństwo i komfort życia w Polsce.

Artykuł przygotowany przez Annę Kowalczyk – ekspertkę w dziedzinie zdrowia, wellness i kultury osobistej.