Znany ekonomista ostrzega: nadciąga krach gorszy niż w 2008 roku

<strong>Były doradca amerykańskiego Departamentu Skarbu twierdzi, że rynki finansowe właśnie wchodzą w fazę, która może zakończyć się globalnym wstrząsem.

Nie chodzi o jeden spektakularny wybuch, ale o splot kilku pozornie odrębnych zjawisk: lawinowo rosnący rynek prywatnych pożyczek, szaleńczy wyścig w AI oraz napięcia geopolityczne wokół Iranu i Tajwanu. Według ekonomisty Richarda Bookstabera wszystkie te elementy tworzą jeden kruchy układ, który może rozsypać się szybciej, niż instytucje zdążą zareagować.

Kim jest ekspert, który mówi o nowym kryzysie

Richard Bookstaber to nazwisko doskonale znane wśród ludzi z Wall Street. W latach 2000. zasłynął tym, że bardzo trafnie przewidział ryzyka, które ostatecznie doprowadziły do załamania w 2008 roku. Później pracował między innymi jako doradca amerykańskiego Departamentu Skarbu, czyli instytucji odpowiedzialnej za stabilność finansową USA.

Dziś ponownie zabiera głos i jego diagnoza brzmi wyjątkowo niepokojąco. Twierdzi, że obecny system finansowy nie runie przez pojedynczą spektakularną wpadkę. Jego zdaniem rozsypie się przez efekt domina, w którym kilka różnych wstrząsów przenosi się przez tę samą, nadmiernie połączoną strukturę.

Silnie połączony system działa świetnie, gdy wszystko idzie dobrze, lecz w kryzysie przenosi panikę szybciej, niż można ją opanować.

Prywatny kredyt: cicha bomba pod rynkami

Po kryzysie z 2008 roku tradycyjne banki zaczęły ostrożniej podchodzić do pożyczek dla firm. W tę lukę weszły gigantyczne fundusze inwestycyjne, takie jak BlackRock, Blackstone czy Blue Owl. To one przejęły rolę pożyczkodawców, udzielając firmom finansowania poza klasycznym systemem bankowym.

Rynek tzw. kredytu prywatnego urósł do około 2 bilionów dolarów. To potężna kwota, ale mało kto spoza branży w ogóle o nim słyszał. I właśnie w tym tkwi problem: dzieje się tam bardzo dużo pieniędzy, przy bardzo małej przejrzystości i ograniczonej płynności.

Pożyczki, których nie da się szybko sprzedać

W odróżnieniu od akcji notowanych na giełdzie, większość tych pożyczek nie jest przedmiotem obrotu na zorganizowanym rynku. Inwestor, który nagle potrzebuje gotówki, nie może po prostu „kliknąć sprzedaj” w aplikacji maklerskiej. Jego udział w funduszu jest trudny do upłynnienia, szczególnie w stresowych warunkach.

To właśnie w takiej sytuacji, gdy wielu inwestorów jednocześnie chce wycofać środki, może dojść do gwałtownej reakcji łańcuchowej. Bookstaber opisuje ją jako szeroką falę przypominającą staromodny szturm na banki – tyle że dziś dotyczy ona produktów, których przeciętny uczestnik rynku praktycznie nie rozumie.

Jeżeli zaufanie do prywatnego kredytu zacznie znikać, powstaje efekt masowego odwrotu, który może rozlać się na cały system finansowy.

Pierwsze symptomy niepokoju już się pojawiają. Niektórzy inwestorzy zaczęli wycofywać środki z takich funduszy, a akcje jednego z dużych graczy – Blue Owl – zaliczyły gwałtowny spadek. Dla ekonomisty to sygnał, że napięcie w tym segmencie rośnie.

AI jako paliwo bańki i nowa słabość rynku

Kolejnym elementem układanki jest sztuczna inteligencja. Jej rozkwit całkowicie zmienił wyceny części firm technologicznych. Spółki takie jak NVIDIA urosły do gigantycznych rozmiarów, wywindowane oczekiwaniami co do przyszłych zysków z AI.

Efekt? Zaledwie około dziesięć największych firm technologicznych odpowiada dziś za ponad jedną trzecią wartości indeksu S&P 500, kluczowego miernika kondycji giełdy w USA. Tak skoncentrowany rynek staje się wyjątkowo podatny na wstrząsy.

Jeżeli jedna z tych korporacji zacznie mieć poważne kłopoty, drży nie tylko jej kurs, ale cała konstrukcja, na której opiera się wycena amerykańskich akcji.

AI pochłania energię i chipy – a to nie jest za darmo

Sztuczna inteligencja ma też mniej oczywną stronę. Do działania potrzebuje ogromnych ilości energii, gęstej infrastruktury serwerowni oraz zaawansowanych chipów. Wszystko to kosztuje i wymaga stabilnych łańcuchów dostaw.

Co gorsza, wiele inwestycji w centra danych, infrastrukturę i produkcję półprzewodników finansuje się właśnie z prywatnych pożyczek. Znowu wracamy więc do tego samego źródła ryzyka. AI nie jest odrębnym zagrożeniem – jest wpięta w ten sam wrażliwy system kredytu prywatnego i rynków akcji.

• wzrost AI podnosi wyceny kilku gigantycznych spółek technologicznych,
• te wyceny napędzają całe indeksy giełdowe,
• finansowanie rozwoju AI opiera się na prywatnym kredycie,
• awaria w jednym miejscu przenosi się na pozostałe elementy układu.

Geopolityka: Iran i przede wszystkim Tajwan

Do finansów i technologii dochodzi jeszcze czynnik geopolityczny. Bookstaber wskazuje na dwa punkty zapalne: Iran oraz Tajwan. Konflikt na Bliskim Wschodzie już teraz uderza w sektor energetyczny i ceny surowców. Wyższe koszty energii mocno bolą firmy budujące i utrzymujące serwerownie oraz infrastrukturę pod AI.

Dla inwestorów to oznacza presję na marże i większą niepewność co do przyszłych zysków. Gdy takie obawy spotykają się z mocno „napompowanymi” wycenami, rynek staje się szczególnie nerwowy.

Tajwan jako najsłabsze ogniwo technologicznego łańcucha

Jeszcze poważniej wygląda sytuacja wokół Tajwanu. Wyspa jest sercem produkcji najbardziej zaawansowanych półprzewodników. To tam działa TSMC, firma wytwarzająca chipy wykorzystywane w niemal wszystkich kluczowych zastosowaniach AI.

Ewentualna blokada lub agresja ze strony Chin mogłaby praktycznie odciąć dostęp USA i innych gospodarek do tych komponentów. W praktyce oznaczałoby to gwałtowne zatrzymanie rozwoju AI na dotychczasową skalę.

Gdyby łańcuch dostaw chipów z Tajwanu został przerwany, wyceny gigantów technologicznych mogłyby runąć, pociągając w dół szerokie indeksy giełdowe i oszczędności milionów osób.

Dla gospodarek rozwiniętych, które już dziś zakładają dalszy skok produktywności dzięki sztucznej inteligencji, taki scenariusz byłby wstrząsem porównywalnym z niespodziewanym wyłączeniem prądu w całym kraju.

Nowy typ ryzyka: finanse przyczepione do fizycznej rzeczywistości

Bookstaber podkreśla, że tym razem główne zagrożenie nie tkwi w skomplikowanych instrumentach finansowych, jak w 2008 roku. Jego zdaniem obecny system finansowy przykleił się do bardzo delikatnych elementów świata materialnego: sieci energetycznych, dostępu do wody, ziemi pod infrastrukturę, portów i fabryk rozrzuconych po całym globie.

AI, centra danych, łańcuchy dostaw chipów – wszystko to jest fizyczne, wrażliwe na przerwy w dostawach prądu, susze, konflikty, blokady transportowe. A jednocześnie na tych zasobach buduje się dziś potężne konstrukcje finansowe oparte na długu i wysokich wycenach giełdowych.

Modele ryzyka, z których korzystają instytucje finansowe, patrzą na ceny, zmienność i korelacje aktywów. Nie potrafią oceniać awarii sieci energetycznej, suszy czy zerwania łańcucha dostaw.

Ekonomista ostrzega, że gdy problemy ujawnią się już w danych rynkowych, samo zdarzenie fizyczne zdąży mocno uderzyć w gospodarkę. Reakcja będzie spóźniona, a korekty na rynku – gwałtowne.

Dlaczego ta prognoza jest inna niż typowe straszenie krachem

Prognozy o „nadchodzącym krachu” pojawiają się w mediach regularnie. W tym przypadku uwagę zwraca fakt, że Bookstaber nie skupia się na jednym modnym strachu. Zamiast tego opisuje sieć połączeń między segmentami, które na pierwszy rzut oka nie mają ze sobą wiele wspólnego.

W praktyce oznacza to, że problem nie polega na jednym „domku z kart”. Cała konstrukcja jest powiązana cienkimi nićmi, które mogą zacząć pękać w różnych miejscach jednocześnie. Przykładowo: konflikt w rejonie Zatoki Perskiej podnosi ceny energii, co zmniejsza rentowność projektów AI, co uderza w wyceny spółek technologicznych, co pogarsza nastroje inwestorów w funduszach prywatnego kredytu finansujących te same projekty.

Co z tego wynika dla zwykłego inwestora i gospodarki

Dla przeciętnego posiadacza funduszu emerytalnego, konta maklerskiego czy po prostu oszczędności w banku, ten obraz może brzmieć abstrakcyjnie, lecz skutki byłyby bardzo realne: spadek wartości portfeli inwestycyjnych, większa zmienność na giełdach, trudniejszy dostęp firm do finansowania, a w efekcie wolniejszy wzrost gospodarczy i presja na rynek pracy.

Ryzyka opisane przez Bookstabera pokazują też, że czysto finansowe wskaźniki nie wystarczą już do oceny stabilności gospodarki. Coraz większe znaczenie zyskuje infrastruktura krytyczna: sieci energetyczne, magazyny danych, porty, fabryki chipów. Przerwa w funkcjonowaniu takiego elementu może dziś wywołać podobny wstrząs, jaki kiedyś powodowały problemy wielkich banków.

Dla polityków i regulatorów oznacza to potrzebę nowego podejścia do nadzoru. Zamiast patrzeć wyłącznie na bilanse instytucji finansowych, trzeba monitorować też fizyczne łańcuchy dostaw i energetykę, bo to na nich opiera się coraz większa część wartości współczesnych rynków.

Z perspektywy pojedynczego inwestora rozsądne staje się nie tylko tradycyjne dywersyfikowanie portfela, ale też choćby podstawowe zrozumienie, jak bardzo dana spółka lub fundusz zależy od kilku wąskich gardeł – czy to w dostawach chipów, czy w taniej energii, czy w dostępie do prywatnego kapitału. Świadomość tych powiązań nie zlikwiduje ryzyka, ale może ograniczyć zaskoczenie, gdy rynki zaczną gwałtownie reagować na zdarzenia pozornie odległe od finansów.