Studenci kina nie wytrzymują już całego filmu. Co się z nami dzieje?

<strong>Wykładowcy kierunków filmowych biją na alarm: nawet przyszli filmowcy mają problem, by obejrzeć pełny seans od początku do końca.

To, co kiedyś uchodziło za wymarzone zadanie na studiach – „obejrzyj genialny film i opisz go” – dziś okazuje się wyzwaniem ponad siły dla wielu studentów. Zamiast skupienia w mrokach sali projekcyjnej dominuje nerwowe zerknięcie na telefon, odruchowe sprawdzanie powiadomień i nieustanne rozpraszanie. I dzieje się tak nawet na najbardziej prestiżowych uczelniach filmowych.

Profesorowie kina: jak palacze w głodzie, tylko że z telefonem

Na renomowanych wydziałach filmoznawstwa wykładowcy opisują swoich studentów jak osoby uzależnione. Nie od nikotyny czy alkoholu, ale od smartfona. Opowiadają, że walczą z uwagą młodych dorosłych dosłownie z minuty na minutę.

Profesorowie porównują prostą czynność – obejrzenie całego filmu fabularnego – do maratonu, do którego większość nie ma już kondycji. Nawet ci, którzy deklarują prawdziwą miłość do kina, nie potrafią przeżyć dwóch godzin w jednym skupieniu, bez odruchowego sięgania po ekran w kieszeni.

Coraz częściej wykładowcy mówią, że nie chodzi już o złą wolę, lecz o głęboko zmienione nawyki i mechanizmy uwagi.

Podczas projekcji klasycznych filmów profesorowie ostrzegają: „zwróćcie szczególną uwagę na finałową scenę, wszystko się tam rozstrzyga”. A potem i tak okazuje się, że spora część grupy kompletnie nie pamięta tego momentu. U jednych wygrał TikTok, u innych czat grupowy lub powiadomienia z aplikacji.

Kiedy zadanie „obejrzyj film” staje się zbyt trudne

Uczelnie zaczęły to sprawdzać w sposób bardzo konkretny. Własne platformy streamingowe, na których studenci dostają filmy do obejrzenia, umożliwiają dziś śledzenie, kto faktycznie uruchomił materiał, a kto dotarł do końca.

Dane są trzeźwiące:

• średnio mniej niż połowa studentów w ogóle włącza wskazany film,
• do napisów końcowych dociera około 20% zapisanych na zajęcia.

To natychmiast odbija się na wynikach zaliczeń. Egzaminy, które kiedyś były prostą formalnością, przynoszą lawinę niezdanych testów. Pytania dotyczą podstawowych wątków fabuły, rozpoznania postaci czy kluczowych scen – a mimo to wielu studentów nie potrafi udzielić poprawnych odpowiedzi.

W jednym z testów dotyczących klasycznego filmu o przyjaźni i miłości część osób… dorabiała sobie własne wątki. Niektórzy opisywali sceny ucieczki przed nazistami, choć akcja filmu rozgrywa się przed wojną. Profesor przyznał, że pierwszy raz od dwudziestu lat musiał zmienić całą skalę ocen, bo wyniki wyglądały jak masowy wypadek na egzaminie, a nie drobne potknięcie.

Dla nauczycieli akademickich to sygnał, że wielu studentów albo wcale nie włącza filmu, albo traktuje seans jak tło do przeglądania telefonu.

47 sekund koncentracji: rządzi scroll i multitasking

Badania nad zachowaniem użytkowników komputerów i smartfonów pokazują gwałtowną zmianę. Kilkanaście lat temu statystyczny użytkownik utrzymywał uwagę na jednym oknie czy aplikacji około dwóch i pół minuty. Dziś średnio po 47 sekundach przerzuca się na coś innego.

To tempo idealnie pasuje do krótkich filmików, rolek i stories, które wciągają jak cukierki: błyskawiczna nagroda, ciągła zmiana, zero dłuższych przerw. Mózg uczy się, że każda chwila nudy oznacza konieczność natychmiastowego „przeskoczenia” gdzie indziej.

Film pełnometrażowy, z wolniej prowadzoną akcją, dłuższymi ujęciami i cichymi momentami, staje się w tym kontekście wyzwaniem. Zderza się z przyzwyczajeniem do natychmiastowego bodźca. Każda spokojniejsza scena wywołuje u części widzów automatyczną reakcję: „sięgnij po telefon, sprawdź, czy coś się nie dzieje gdzie indziej”.

Hollywood się dostosowuje: fabuła powtarzana jak mantra

Na te zmiany reaguje sama branża filmowa. Coraz częściej powstają produkcje skrojone pod multitasking: szybkie cięcia, wyraziste dialogi, dużo akcji, mało ciszy. Pojawiły się też wskazówki dla twórców tworzących filmy pod platformy streamingowe.

Znany aktor opowiadał w jednym z podcastów, że Netflix zaleca reżyserom powtarzanie kluczowych informacji fabularnych kilka razy w trakcie filmu. Chodzi o to, by osoba, która co chwilę zerka na inny ekran, i tak była w stanie nadążyć za historią.

Film staje się produktem projektowanym nie tylko pod gusta, ale też pod zdekoncentrowanego widza, który dzieli uwagę między kilka zadań naraz.

Strategia brzmi jak instrukcja obsługi rozproszonego odbiorcy: jeśli ktoś umknie jedną scenę, złapie sens przy powtórce. W efekcie scenariusze bywają coraz bardziej „łopatologiczne”, a subtelne niuanse, które wymagają skupienia, przegrywają z koniecznością ciągłego przypominania, „o co chodzi”.

Głosowanie na Oscary bez oglądania filmów

Nowe nawyki dotyczą nie tylko studentów. Od lat w branży filmowej krąży temat członków gremiów przyznających nagrody, którzy nie oglądają wszystkich nominowanych produkcji. Zdarza się, że znane osoby przyznają wprost: zamiast pełnego seansu, zerkają na fragmenty, czytają streszczenia, polegają na opiniach znajomych.

Jeśli nawet osoby decydujące o najważniejszych wyróżnieniach traktują filmy jak treści do szybkiego „przelecenia”, wysyła to mocny sygnał dalej. Długi, wymagający skupienia obraz coraz częściej przegrywa z tym, co łatwe do „odhaczenia” w przerwie między innymi czynnościami.

Film jako tło, a nie doświadczenie

W wielu domach film przestał być wydarzeniem. Jeszcze niedawno wspólny seans w kinie czy wieczór z klasykiem na kanapie oznaczał pewien rytuał: gasimy światło, odkładamy wszystko na bok, na dwie godziny żyjemy tylko tym obrazem.

Obecnie oglądanie często wygląda inaczej: film gra w tle podczas scrollowania social mediów, odpisywania na maile, gotowania czy grania na konsoli. Dźwięk i obraz stają się jedną z wielu warstw bodźców, które towarzyszą codzienności.

Kino, które miało wciągać i skłaniać do refleksji, coraz częściej zamienia się w dekorację dźwiękową naszego multitaskingu.

To szczególnie kłopotliwe tam, gdzie film jest narzędziem edukacji. Student, który ogląda jednocześnie trzy rzeczy, tak naprawdę nie ogląda żadnej w pełni. Analiza formalna, rozbieranie scen na części pierwsze, tropienie motywów i symboli – wszystko to wymaga uważnego, powolnego, często wielokrotnego kontaktu z materiałem. Przy „oglądaniu kątem oka” ta szansa przepada.

Czy da się znów nauczyć się oglądać do końca?

Wielu wykładowców próbuje teraz… uczyć studentów podstawowej umiejętności: jak wytrzymać z jednym obrazem bez ciągłego sięgania po telefon. Zamiast zakładać, że „przecież każdy potrafi obejrzeć film”, wprowadzają wręcz treningi skupienia.

Wykorzystują różne strategie:

• projekcje w salach z wyraźnym zakazem korzystania z telefonów,
• dzielenie seansu na krótsze części z przerwami na omówienie,
• zadania, które zmuszają do zwrócenia uwagi na konkretny detal w scenie,
• dyskusje tuż po seansie, zanim studenci „zapomną”, co właśnie widzieli.

Nie chodzi tylko o ocenę z jednego przedmiotu. Umiejętność utrzymania skupienia przez dłuższy czas przydaje się w każdej dziedzinie – od czytania skomplikowanych tekstów po pracę kreatywną. Jeśli mózg przyzwyczai się, że wszystko da się skonsumować w trzydziestosekundowych porcjach, coraz trudniej będzie zająć się czymś ambitniejszym.

Co ta historia mówi o nas samych?

Historia studentów, którzy nie potrafią obejrzeć filmu, to nie jest anegdota z jednego wydziału filmoznawstwa. Dla wielu osób to lustro codzienności: książka odłożona po dwóch stronach, serial oglądany z telefonem w dłoni, podcast, przy którym i tak skacze się między aplikacjami.

Warto choć przez chwilę przyjrzeć się własnym nawykom. Czy potrafimy wysiedzieć 90 minut przy jednym filmie bez sięgnięcia po inne ekrany? Czy pamiętamy, o czym był ostatni długi metraż, który obejrzeliśmy, czy raczej miesza nam się z powiadomieniami, które wtedy wyskakiwały?

Nie chodzi o nostalgiczne wzdychanie do „dawnych czasów”, tylko o realną sprawność umysłową. Gdy tracimy zdolność dłuższego skupienia, coraz mniej w nas miejsca na złożone historie, powolnie budowane emocje i niuanse. A właśnie z tych elementów powstaje kino, które zostaje z nami na lata, a nie tylko miga na ekranie między jednym a drugim scrollowaniem feedu.