Jak zmiany w przepisach o azbeście uproszczą usuwanie i zabezpieczanie materiału w Polsce

Ministerstwo Rozwoju i Technologii eliminuje formalności i kary związane z azbestem, upraszczając procedury dla właścicieli nieruchomości. Sprawdź, co oznaczają te zmiany dla skutecznej ochrony środowiska i zdrowia.

Kontekst problemu: Azbest w Polsce wyzwaniem na kolejne dekady

Azbest, materiał niebezpieczny dla zdrowia, zalega na około 7 milionach ton w polskich nieruchomościach. Choć jego stosowanie jest zakazane, usuwanie przebiega powoli, wymagając znacznych środków finansowych oraz koordynacji lokalnej i krajowej.

Zapowiadane zmiany w prawie – uproszczenie obowiązków i zniesienie kar

Ministerstwo Rozwoju i Technologii planuje nową ustawę, która zmniejszy formalności dla właścicieli nieruchomości, m.in.:

• Jednorazowe składanie deklaracji o obecności azbestu z aktualizacją tylko przy zmianach,
• Możliwość trwałego zabezpieczenia azbestu bez natychmiastowego demontażu,
• Zniesienie kar administracyjnych za brak zgłoszenia lub aktualizacji deklaracji.

Jak wyjaśnia Aneta Piątkowska, dyrektor Departamentu Zrównoważonej Gospodarki MRiT, „trwałe zabezpieczenie oznacza pozostawienie wyrobów pod powierzchnią gruntu lub ich zabudowanie, eliminując kosztowny i czasochłonny demontaż”. To rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe właścicieli, którzy wcześniej rezygnowali z działań ze względu na koszty.

Finansowanie i wyzwania samorządów

Mimo programu usuwania azbestu, finansowanie w latach 2024–2025 wyniosło zaledwie 141 mln zł (ZGWRP), co jest kwotą niewystarczającą. Przy takim tempie (515 tys. ton odpadów azbestowych) oczyszczenie kraju może potrwać nawet 140 lat.

Samorządy, zwłaszcza na terenach wiejskich, wskazują na brak odpowiedniego wsparcia oraz problemy z aktualizacją Bazie Azbestowej. Prawie 72% gmin ma nieaktualne dane, co utrudnia skuteczne planowanie i pozyskiwanie funduszy.

ZGWRP apeluje o integrację działań z programem „Czyste Powietrze” oraz zapewnienie finansowania na poziomie co najmniej 150–200 mln zł rocznie. Problem stanowią także bariery dla mieszkańców chcących korzystać z dofinansowań na termomodernizację, gdy ich dachy pokryte są azbestem.

Nowa jakość raportowania i współpracy z samorządami

Proponowane zmiany zmniejszają obciążenia formalne, wprowadzając jednorazowe deklaracje i uproszczenie sprawozdawczości. To ma poprawić współpracę między właścicielami, samorządami i urzędami wojewódzkimi.

Ministerstwo zaznacza, że wsparcie inwentaryzacji azbestu przekroczyło 31 mln zł i obejmuje ponad 2000 gmin. Aktualizacja oraz poprawa jakości danych są kluczowe dla skuteczności działań i uzyskiwania funduszy na usuwanie azbestu.

Kontekst legislacyjny i perspektywy

Projekt ustawy odpowiada wymogom europejskim z Dyrektywy PE i Rady 2009/148/WE dotyczącej ochrony pracowników przed azbestem. Rząd przygotowuje również aktualizację Krajowego Planu Renowacji Budynków, uwzględniającą usuwanie azbestu jako część termomodernizacji.

Ekspercka opinia

Prof. Anna Nowak z Uniwersytetu Warszawskiego podkreśla: _”Uproszczenie procedur i eliminacja kar to krok w dobrą stronę, jednak bez zwiększenia finansowania i systemowego wsparcia samorządów efektywność działań pozostanie ograniczona. Kluczowa jest integracja polityk środowiskowych oraz stabilne, długofalowe programy finansowe.”_

Co to oznacza dla Ciebie?

• Właściciele nieruchomości z azbestem będą mieli mniej formalności oraz mogą stosować tańsze metody zabezpieczenia,
• Integracja z programem „Czyste Powietrze” pozwoli na lepsze finansowanie wymiany dachów i termomodernizacji, choć wymaga dalszych usprawnień,
• Mieszkańcy powinni aktywnie aktualizować dane w Bazie Azbestowej i korzystać z programów pomocowych.

Wnioski

Skuteczna walka z azbestem wymaga połączenia uproszczenia przepisów, zwiększenia finansowania oraz lepszej współpracy między ministerstwami, samorządami i obywatelami. Bez kompleksowego podejścia i stabilnych środków oczyszczenie Polski może zająć ponad sto lat, stanowiąc zagrożenie dla zdrowia i środowiska.